Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri

 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri Ders Notu Konu Özeti İndir

Sanat eserinin ortaya çıkmasının birçok nedeni vardır. Sanatçılar, çağlar boyunca kendini diğer insanlara anlatabilmek için çeşitli yollar denemiştir. Kendini anlatma çabası, sanatçının zihninde ortaya çıkmış, bu isteği karşılamak için farklı yollar denemiştir. Sanatçının denediği bu yollar daha sonra sanatların ve sanat eserlerinin ortaya çıkmasına ortam hazırlamıştır.

Edebiyatta bir gelenek vardır. Sanatçılar, yaşadıkları çağın duygu, düşünce vb. anlayışlarını içined doğdukları toplumda hazır bulduklarından, geleneksel olarak yüzyıllarca işlenen bir edebiyat geleneğine de sahip olacaklardır. “Sanatçılar, yaşadıkları döneme göre değerlendirilirler.” sözü de bu anlamda doğrudur. Sanatçı, yaşadığı dönemin değer yargıları, duygu ve düşüncelerine göre değerlendirilir.

Bir milletin ilerleyip yükselmesi için sanat ve bilimde yenilik düşüncesine açık olmaları gereklidir. Bir millet sanat ve bilim alanında ilerleyebiliyorsa, o millet daima yükselebilir.

Sanat Metinleriyle Öğretici Metinler Arasındaki Farklar

– Öğretici metinler okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılırken; sanatsal metinler okuyucuya estetik zevk vermek amacıyla yazılır.

– Öğretici metinler kurgu değildir, gerçekler dile getirilir.

– Sanatsal metinler ise kurgulanabilir, anlatılanlar hayal ürünü olabilir.

– Öğretici metinlerde nesnellik; sanatsal metinlerde öznellik hâkimdir.

– Öğretici metinler değişmez; sanatsal metinlerde değişiklik yapılabilir.

– Öğretici metinlerden kelimeler gerçek anlamda kullanılırken; sanatsal metinlerde kelimeler mecaz ve yan anlamında kullanılabilir.

– Öğretici metinler açıklayıcı anlatım türüyle kaleme alınırken; sanatsal metinler betimleyici ve öyküleyici anlatım türüyle yazılır.

– Öğretici metinler resmi, açık ve sade bir dille yazılır, üslup kaygısı yoktur. Sanatsal metinlerde ise dil sanatsaldır, üslup kaygısı vardır.

– Öğretici metinlerde söz sanatlarına yer verilmez, sanatsal metinlerde ise söz sanatları yer alır.

– Öğretici metinlerde dil göndergesel işlevde kullanılırken; sanatsal metinlerde dil sanatsal işlevde kullanılır.

Sanatsal metinler anlatmaya ve göstermeye bağlı metinler olmak üzere ikiye ayrılır:

1. Anlatmaya Bağlı Metinler

– Yaşanmış ya da tasarlanmış gerçeklikten alınan bir olayın, bir anlatıcı tarafından yorumlanıp dönüştürülmesiyle oluşturulur. “Olay örgüsü” bu metinlerde asıl unsurdur.

– Anlatmaya bağlı metinler kurmaca olduğu için olay örgüsü yaşanmaz, düzenlenir.

– Anlatmaya bağlı metinlerde yapı; olay örgüsü, kişiler, yer, zaman gibi birimlerin bir düzen içerisinde verilmesiyle oluşur.

– Bu metinlerde ilahî bakış açısı, kahraman anlatıcının bakış açısı ve gözlemci anlatıcı olmak üzere üç tip bakış açısı ve anlatıcı vardır.

2. Göstermeye Bağlı Metinler

– Göstermeye bağlı anlatımlarda olay sergilenerek gösterilir, yani anlatılmak istenen husus meydanda ya da sahnede canlandırılır.

– Gösterimlerin yazıldığı metinler göstermeye bağlı metinler olarak nitelendirilir.

– Genel olarak dramatik metinler ve tiyatro olarak adlandırabileceğimiz bu tarz metinlerde, kurmaca olay ve olay örgüsünü, bir sahne düzeninde topluluk önünde canlandırmak esastır.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Paragraf Sorularını Çözümlerken Dikkat Etmeniz Gerekenler

Paragraf Sorularını Çözümlerken Dikkat Etmeniz Gerekenler Ders Notu Konu Özeti İndir

PARAGRAF SORULARI ÇÖZÜMLENİRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

Paragraf sorularının çözümü oldukça kolaydır.Çok okuyan, okuduğunu doğru anlayabilen,doğru yorumlayabilen,dikkatli okuyabilen her öğrenci bu tür soruları kolayca çözümler. Çünkü bu tip soru ve cevaplar kişinin anlama ve kavrama gücünü ölçmeye yöneliktir. Paragraf sorularını daha kolay ve kısa sürede yanıtlayabilmek için şu noktalara dikkat etmek başarı sağlar.

• Önce soru kökünü okuyunuz. Soru kökünde ne istendiğini öğrenip verilen paragrafı okumaya geçiniz. Bu size zaman kazandıracaktır.
• Soru kökünde ‘değildir,yoktur,çıkarılamaz,getirilemez’ gibi olumsuz ifadeler varsa bunlara dikkat ediniz.(Bu tür ifadelerin altı çizilidir.)
• Kişisel görüşlerinizi bir yana bırakarak paragraftaki görüş ve düşüncelere göre soruyu yanıtlayınız.
• Parçayı ikinci kez okumaya gerek bırakmayacak biçimde, anlayarak ve dikkatle okuyunuz. Parçanın tümünü okumadan karar vermeyiniz.
• Parçada ‘kısacası,o halde,oysa,esasen,aslında,halbuki,şu farkla ki,bu durumda,öyleyse’ gibi sözcüklerden sonra gelen tümceler üzerinde yoğunlaşınız.Bu tür tümceler çok önemlidir.
• Paragrafın ilk ve son tümcelerine dikkat ediniz.Bu tümceler ana düşünceyi veren tümceler olabilir. dersimiz.com
• Sınav hazırlığı sırasında çok sayıda paragraf sorusu çözümleyiniz.Bu çalışmaları,zamana bağlı kalarak,belirli zamanda belirli soruyu yanıtlayarak sürdürünüz.

ANLATIMLA İLGİLİ TERİMLER

Açıklık: Birbirleriyle çelişki ya da okuyanı anlam konusunda ikileme düşüren düşünceler olmaması; bir başka deyişle cümlelerin farklı yorumlara ve anlaşılmalara meydan vermeyecek biçimde kurulmasıdır.

Akıcılık: Okuyanı sıkmayan, sürükleyici anlatım demektir. Akıcı bir anlatımın özellikleri şunlardır:

• Kolayca anlaşılır.
• Duraklamadan okunabilir.
• İlgi çekici ve sürükleyicidir.

Doğallık: Anlatımın yapmacık sözcüklerle değil,süs ve özentiden uzak,güncel yaşamın sözcükleriyle yapılmasıdır.

Doğruluk: Anlatımda yazım kurallarına, sözcüklerin dizilişine dikkat edilmesi ve hiçbir cümlede anlatım bozukluğu bulunmamasıdır.

Duruluk: Cümlelerin gereksiz sözcük kullanmadan kurulmasıdır.

Tutarlılık: Yazıda çelişkili düşünceler ileri sürmemek sık sık düşünce değiştirmemek demektir.

Kapalılık: Anlatımın zor anlaşılması demektir.

Özgünlük: Anlatımda benzerlerinden ayrı kendine özgü olmaktır; yani, hiçbir yazar taklit etmeden, farklı, yeni, alışılmışın dışında bir anlatıma sahip olmaktır.

Yoğunluk(Özlülük): Az sözcükle çok anlam ifade edebilmektir.

Derinlik: Anlatımın yüzeysel anlamının yanında, başka duygu ve düşünceleri de çağrıştırması demektir.

Somutlama: Duyularla algılayabildiğimiz varlıklarla ilgili anlatım demektir.

Soyutlama: Varlığı akılla algılayabildiğimiz kavramlarla ilgilidir.

Bireysellik: Bir kişiyle ilgili konuların anlatımı demektir.Örn:Bir şairin sanat anlayışı.

Toplumsallık: Toplumu ilgilendiren konuların anlatımı.

Evrensellik: Dünyadaki bütün insanları ilgilendiren konuların anlatımı demektir.

Ulusallık: Sadece bir ülkeyi ilgilendiren konuların anlatımıdır.

Gerçekçilik: Anlatımda gerçeklerin olduğu gibi, değiştirilmeden anlatılmasıdır.

Bütünlük: Bir yazıdaki bölümlerin aynı konu etrafında gelişmesi,konudan sapılmasıdır.

Yerlilik: Anlatımın yerli kültürle olması, yabancı etkilerden uzak bulunmasıdır.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 Örneklerle Anlatım Bozuklukları-4

 Örneklerle Anlatım Bozuklukları-4 Ders Notu Konu Özeti İndir

13. ATASÖZÜ VE DEYİMLERİN YANLIŞ KULLANILMASI

Atasözleri ve deyimler kalıplaşmış anlatımlardır, bu nedenle sözcüklerinin yerleri değiştirilemez; yerlerine anlamdaşları getirilemez.

Damlaya damlaya deniz olur. (göl)

Yaramazlıklarıyla hemen, öğretmenin gözüne girdi. (gözüne battı)

Derdini söylemeyen ilaç bulamaz. (derman)

Taşı deliğine koymak. (gediğine)

Ödevlerine dikkatlice göz gezdiriyordu.(göz gezdirmek : üstünkörü)

Kafamın etini yedin. (başımın)

14. OLUMLULUK OLUMSUZLUK UYUŞMAZLIĞI

Herkes dışarı çıksın; burada kalmasın.

Hiçbiriniz konuşmasın; beni dinlesin.

15. VİRGÜL EKSİKLİĞİ

Kimi cümlelerde virgül kullanılmaması, anlam karışıklığına yol açarak anlarım bozukluğuna neden olabilir.

O arabaya bindi.

İhtiyar adamı karşıya geçirdi.

Genç adama seslendi.

O soruları yapamadı.

ANLATIM BOZUKLUKLARINA ÖRNEKLER

• Ben çok varlıklı, zengin biri değilim.
• Satıcı burnu havada, kendini beğenmiş biri.
• Az kalsın merdivenlerden düşeyazdı.
• Tanımadıkları bir ortama gelen kişiler ilk başlarda çekimser olur.
• Yarın İzmir’ e gidecek, buna zorunlu.
• Biricik arzumuz sınavı kazanmak ve iyi bir bölüme girmemizdir.
• Öğrencilerin başarısına ilgilenmek gerekir.
• Kimse gelmemiş, maça gitmiş.
• Bu, Türkiye’ ye özel bir durumdur.
• İdare, henüz yarın ders yapılıp yapılmayacağını bildirmedi.
• Onlara niçin bu kadar yardım ediyor ve destekliyorsun?
• Büyüklere saygı göstermeli, incitmemeliyiz.
• Ben ona ağabey, o bana kardeşim derdi.
• Bu yazıyı değil okumak, anlamak bile imkânsız.
• Yiyecek bir lokma ekmeğimiz, yemeğimiz bile yok.
• Çok az veya hiç çalışmadan para kazananlar var.
• Verilen cümledeki özne ve zarf tümlecini bulun.
• Bebeğe sevgiyle baktı, sevdi.
• Okula gitmediğini bugün öğrendim.
• Ben ve Ayhan buraya daha önce gelmişti.
• Biz okumasını sevmeyen bir milletiz.
• Beşiktaş iskelesine geldiğimizde o işine, ben evime gittim.
• Özel ve kamu kuruluşları iki gün tatil edildi.
• Burada insanı şaşkına çeviren birçok güzellikler var.
• Okumaya zaman ayır, bilgeliğin temelidir.
• Bu bölge coğrafi ve iklim özellikleri açısından ilgi çekici özelliklere sahiptir.
• Bana kızdı, bir süre konuşmadı.
• Bu fidanları gününde ekmeliyiz.
• Uygarlık yazının keşfiyle başlamıştır.
• Saçlarımın büyüyen kısımlarını kestirdim.
• Kaza yerine polis ve askerî araç geldi.
• Toplum sorunlarına ilgilenmesi çok iyi.
• Eve önce dışarıdan baktı, sonra da gezdi.
• Yoksulları azımsamak doğru değildir.
• Cesetler çok denizde kaldığı için şişmiş.
• Öyle sevinmişti ki burnundan soluyordu.
• Bu dünyada sen de ben de yolcuyum.
• Ekşi yiyecekleri az, acıyı ise hiç yemezdi.
• Bu yazıyı değil okumak, anlamak bile imkansız.
• Toplantıda pasta ve meyve suyu ikram edildi.
• Bu işi ben ve sen yapmalısınız.
• Hiçbiri anlatılanlara inanmıyor, kendi fikrinde ısrar ediyordu.
• Çalışanların maaşını dağıttı, sevindirdi.
• Annem akşam yemeğini pişirmiş; ama tu koymayı unutmuştu.
• Müdür, elinden geleni ardına koymadı; bize çok yardım etti.
• İngilizceyi hiç, matematiği çok seviyorum.
• Şahin ve atmaca gibi kuşların sayısı azalıyor, ekilen alanlarda verim düşüklüğüne neden oluyor. (özne)
• Bu kadar binanın harap olmasında müteahhittin yanlış tutumlarının da katkısı olmuştur.
• Dün, ona yolda tesadüfen rastlayınca çok sevindim.
• O, eğer bu parayı vermediği takdirde cezalandırılacaktır.
• Yüzme en güzel denizde öğrenilir.
• Zorda kaldığımda bana ilk yardım edecek kişinin o olduğunu düşündüm hep.
• Genç kadın, kocasından kurtulmak ve onunla bir daha karşılaşmak istemiyordu.
• Ankara, nüfus sayısı bakımından, İstanbul’dan son- ra ikinci sırada yer alıyor.
• Son yazdığı romanına isim bulmakta zorlanıyor.
• Ali’yi top oynarken gördüm.
• Bütün gün anlattığın o işi düşündüm.
• Elindeki kaşık ve çatalı peçeteye sardı, masaya bıraktı.
• Uzun saçlı bir genç geldi ve kendisini bize tanıştırdı.
• Camdan yankılanan ışık gözlerimi kamaştırdı.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Örneklerle Anlatım Bozuklukları-3

 Örneklerle Anlatım Bozuklukları-3 Ders Notu İndir

11. ÖGE EKSİKLİKLERİ

Özellikle birleşik, sıralı ve bağlı cümlelere kimi ögeler ortak kullanılır. Ancak bu kullanım sırasında ortak kullanılan ögelerin bazen iki cümleye de uygun düşmediği görülür. Bu durumda ikinci cümle için de ayrıca öge kullanmak gerekir.

A. Özne Eksikliği: Özne cümlenin temel ögelerindendir. Yüklemi edilgen-geçişsiz eylem olan cümlelerin dışında, her cümlede mutlaka herhangi bir özne (gerçek, sözde, açık, gizli) bulunur. Cümlede özne bulunmaması anlatım bozukluğuna yol açar.

• Annemin sinirleri epeyce bozulmuş ve çok üzülmüştü.

Annemin sinirleri epeyce bozulmuş ve annem çok üzülmüştü.

• Bağıran çocuğa engel olunarak odadan çıkarıldı.

Bağıran çocuğa engel olunarak çocuk, odadan çıkarıldı.

• Çocuğun karnı acıkmış ve uykusuzdu.

Çocuğun karnı acıkmıştı ve çocuk uykusuzdu.

B. Nesne eksikliği: Yüklemi geçişli eylem olan cümlelerde nesne bulunmalıdır; bulunmazsa cümledeki başka bir öge, nesne gibi görüne rek anlatım bozukluğuna yol açar.

• Kızına sarıldı, doyasıya öptü.

Kızına sarıldı, onu doyasıya öptü.

• Buna ancak öğretmen karar verir ve uygular. dersimiz.com

Buna ancak öğretmen karar verir ve bunu uygular.

C. Dolaylı Tümleç Eksikliği: Her cümlede dolaylı tümleç kullanılmayabilir; ancak kimi cümlelerde dolaylı tümleç kullanılmaması cümledeki başka bir sözcüğün dolaylı tümleç gibi anlaşılmasına yol açarak anlatım bozukluna neden olur.

• Nazlı, kardeşini çok sever, sık sık armağanlar alırdı.

Nazlı, kardeşini çok sever, ona sık sık armanlar alırdı.

• Alanya’yı çok sevmişti, dönmeyi düşünmüyordu.

Alanya’yı çok sevmişti, oradan dönmeyi düşünmüyordu.

D. Zarf Tümleci Eksikliği: Her cümlede zarf tümleci olmayabilir; ama bazı cümlelerde zarf tümleci kullanılmaması anlatım bozukluğuna neden olabilir.

• Eşimi çok severim, her konuda çok iyi anlaşırız.

Eşimi çok severim, onunla her konuda çok iyi anlaşırız.

12. ÖZNE-YÜKLEM UYUMSUZLUĞU

Bir cümlenin öznesi ile yüklemi arasında tekillik-çoğulluk ve kişi bakımından özne-yüklem uyumu olması gerekir.

Tekillik-Çoğulluk Yönünden Uygunluk:

İnsan bildiren özneler, tekil olduğunda yüklem tekil; çoğul olduğunda yüklem de çoğul olur.

Çoğul özne, bir grup anlamı veriyorsa yüklem tekil kullanılabilir.

– Çocuklar bahçede top oynuyor.

İnsan dışındaki varlıkları bildiren özneler, tekil de olsa çoğul da olsa yüklemleri tekil olur.

– Dağlar uzaktan ne güzel görünüyor.

Saygı ya da alay anlamı verilmek istendiğinde, tekil öznelerin yüklemleri çoğul olabilir.

– Cumhurbaşkanımız İstanbul’a geldiler.

– Küçük bey sonunda uyanmışlar.

Kişi Yönünden Uygunluk:

•  Özne, kaçıncı kişiyi bildiriyorsa, yüklem de o kişiyi bildirir.

Ben seni çok severim.

•  Özne, birden çok kişiden oluşmuşsa ve kişilerden biri 1. tekil kişiyse, yüklem 1. çoğul kişi olur.

Ben, sen ve o birlikte İzmir’ e gitmiştik.

•  Özne, 2. ve 3. tekil kişiden oluşmuşsa, yüklem 2. çoğul kişi olur.

Sen ve o dün beni mi sordunuz.

•  Özne, ayrı ayrı 3. tekil kişilerden oluşmuşsa, yük- lem 3. çoğul kişi olur.

O ve kardeşi tatile çıkmışlar.

Ağaçlar yapraklarını döküyorlar.

Sen ve Berkay dün nereye gitti.

Herkes sevinç içindeydi, kimse üzülmüyordu.

Kuşlar ağaçlarda ötüyorlar.

Sen ve arkadaşların beni iyi dinlesin.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Örneklerle Anlatım Bozuklukları-2

Örneklerle Anlatım Bozuklukları-2 Ders Notu İndir

5. ANLAMCA ÇELİŞEN SÖZCÜKLERİN BİR ARADA KULLANILMASI

Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır.

Mutlaka onu görmeye gidecektir, sanırım.

Kesinlikle yarın gelebilirler.

Aşağı yukarı bundan tam  yirmi yıl önceydi.

Eminim bu saatlerde eve gelmiş olmalı.

Bu iş tam aşağı yukarı bir haftamı aldı.

Bu çocuk dayısının tam kopyası gibi.

6. SÖZCÜKLERİN YANLIŞ EYLEME BAĞLANMASI

Cümlede aynı eyleme bağlanan birden fazla sözcüğün anlamlarına dikkat edilmelidir. Bu sözcükler arasında hem anlamca hem de yapıca uygunluk bulunması gerekir.

Amacı beni geri kendini ön plana çıkarmaktı.

Çok veya hiç çalışmadan sınava girdiler.

Görevlilerin kravat ve beyaz önlük giymeleri gerekiyor.

7. YARDIMCI EYLEMİN GEREKSİZ KULLANILMASI

Bir eylem kimi zamanlarda “etmek, eylemek, olmak” gibi yardımcı eylemlerle kullanılabilir, kimi durumlarda bu sözcüklere gerek bulunmayabilir. Sözcükler “ -len, -leş” ekleriyle eylem anlamlarını aktarabiliyorsa yardımcı eylem kullanılmasına gerek kalmaz.

Bunu umut ediyorum. (umuyorum)

Doktor, babamı iyi edemedi. (iyileştiremedi)

Sınava girmiş bulundum. (girdim)

Sınava başvuruda bulundum. (başvurdum)

Yardımcı eylemlerin ortak kullanılması ya da yanlış yardımcı eylem kullanılması anlatım bozukluklarına neden olabilir.

Bu geziye, yaşlı ama hasta olmayanlar katıldı.

Kızımı Fransızca kursuna kayıt yaptırmak istiyorum. (kayıt ettirmek)

8. TAMLAMA YANLIŞLIKLARI

Sıfat ve ad tamlamalarının ortak tamlanana bağlanması, cümlede anlatım bozukluğu oluşturur.

•  Ekonomik ve yaşlılık nedeniyle, çalıştığı işten ayrıldı.

Ekonomik nedenlerle ve yaşlılık nedeniyle, çalıştığı işinden ayrıldı.

•  Dün evde roman ve gezi dergisini okudum.

Dün evde gezi dergisi ve roman okudum.

•  Son derste belgisiz ve sayı sıfatlarını öğrendik.

Son derste belgisiz sıfatları ve sayı sıfatlarını öğrendik.

• Okul müdürü her konuda velilere yardımcı olması gerekir.

Okul müdürünün her konuda velilere yardımcı olması gerekir.

Kişi adlarıyla kurulan tamlamalarda tamlayanın, özellikle ikinci ya da üçüncü kişi adıllarının, düşmesi anlam bula- nıklığı yaratabilir. (Zamir eksikliği)

•  Kitabını bende unutmuş. (senin-onun)

•  Hayallerini süsleyen ne olabilir ki. (senin– onun)

9. SÖZCÜKLERİN YANLIŞ YAPILANDIRILMASI

Sözcüklerin, kimi ağızların etkisiyle dilbilgisi kurallarına aykırı yapılandırılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.

Bunları yaparaktan burayı terk edemezsin.

Başarısızlığımın nedeni düzenli çalışmayışımdandır.

Küçükken kibritle oynarkene az kalsın evi yakıyordum.

Eklerin kullanılmaması ya da yanlış kullanılması da anlatım bozukluğuna neden olur.

Beni en çok sevindiren senin geldiğindir.

Konser alanı havasızdı ve kalabalıktı.

Bu yazarın sözleri, ülkemizde en çok okunan bir dergide okuduk.

Yazarlarımızın köy yaşayışına ilgilenmeleri, toplumumuz açısından çok önemlidir.

10. YÜKLEM EKSİKLİĞİNDEN KAYNAKLANAN ANLATIM BOZUKLUKLARI

Yüklemin ortak olarak düşünüldüğü, genelde sıralı ya da bağlı, cümlelerdeki uyumsuzluktan veya yardımcı eylem kullanılmamasından kaynaklanabilir.

Kışı az, yazı hiç sevmem.

Sinemada sigara ve kabuklu yemiş yenmez.

Bakışları güzel; ama dostça değildi.

Çatı uyumsuzluğundan da kaynaklanabilir.

Son günlerde askıya almak deyimi yerine buzdolabına koymak kullanılmaya başladı.

Sabahleyin çok erken kalktıysa da uçağa yetişilemedi.

Her ne kadar şehir dışına taşınmışsa bile beklenen rahatlığa kavuşulamamıştır.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Örneklerle Anlatım Bozuklukları-1

 Örneklerle Anlatım Bozuklukları-1 Ders Notu Konu Özeti İndir

Anlatım Bozuklukları

Türkçenin kurallarına uygun bir cümlede, belli başlı özellikler aranır. Bunlar nitelikli cümlenin özellikleridir. Eğer cümle, bu niteliklere uygun değilse, o cümlenin anlatımı bozuktur. İyi bir cümle; duru, akıcı, açık ve yalındır.

NİTELİKLİ BİR CÜMLEDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER

DURULUK: Cümlede gereksiz sözcük bulunmamasıdır.

Ahmet ile ilk kez okul kitaplığında tanıştık.

AÇIKLIK:  Cümlede söylenmek istenenin kusursuz olmasıdır. Cümle farklı anlamlar veriyorsa açıklık niteliğinden yoksundur.
Mektuplarını getirdim. (Kimin?)

AKICILIK:  Cümlenin kolay söylenebilmesi ve okunabilmesidir. Aynı hece ve seslerin yinelenmesi, üst üste aynı işlevli eklerin kullanılması akıcılığı önler.

Bütün gün dağlarda gezilindi.

YALINLIK: Anlatımda süslü, abartılı benzetmelerden kaçınmaktır.  Belli bir amaca yönelik olmayan, özentili süslemeler, cümlenin yalınlığını bozar.

Baharın, insanın içini titreten, insanı türlü duygulara kaptıran o tatlı rüzgârı dindi, yağmur başladı.

1. GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANILMASI
Cümlede gereksiz sözcük kullanmak anlatım bozukluğuna neden olur. Bir sözcüğün gereksiz olup olmadığının belirlenmesinin en kolay yolu, o sözcüğü cümleden çıkararak cümleyi okumaktır. Sözcük cümleden çıkarıldığında herhangi bir anlam bozulması olmuyorsa, o sözcük gereksizdir.

a) Anlamdaş sözcük kullanılması: Anlamdaş iki sözcüğün aynı cümlede kullanılmasıdır.

Soruların cevaplarını ve yanıtlarını bildim.

Yetkililer bu konuda hâlâ bir açıklama yapmadılar henüz.

b) Anlamı başka bir sözcüğün kapsamında bulunan sözcük kullanılması:

Arkadaşım kulağıma yavaşça bir şey fısıldadı. (fısıldamak= yavaş söylemek)

Bari hiç olmazsa sen yanımda kal.

Gelecek yıl sonunda kardeşimle birlikte sınava gireceğiz.

Kardeşim soruları hemen çözüverdi.

Almanya’daki arkadaşımla karşılıklı mektuplaşırız.

2. SÖZCÜĞÜN YANLIŞ ANLAMDA KULLANILMASI

Anlamları birbirine yakın, ancak farklı sözcüklerin cümlede birbirinin yerine kullanılmasıdır.

Kardeşim başka bir okulda öğretim görüyor. (öğrenim)

Herkes, petrol  ücretlerinin yüksekliğinden yakınıyor. (Fiyat)

Tırnaklarım epey büyümüş. (uzamış)

Politika konusunda gençleri azımsamak doğru değildir. (küçümsemek)

Türkiye’de birçok göl kuraklık tehlikesi yaşıyor.

Buzlu yollarda araçların kaza yapma şansı artar. (ihtimali)

3. SÖZCÜĞÜN YANLIŞ YERDE KULLANILMASI

Sözcükleri, cümlede yanlış yerde kullanmak, cümlen anlamında önemli değişikliklere neden olur.

•  Ninem güzel masalları anlatır.

Ninem masalları güzel anlatır.

•  Savaşta askerin daha çok ölmesine neden oldular.

Savaşta daha çok askerin ölmesine neden oldular.

•  İzinsiz inşaata girilmez.

İnşaata, izinsiz girilmez.

•  Yeni durağa varmıştım ki otobüs geldi.

Durağa yeni varmıştım ki otobüs geldi.

•  Sahibinden az kullanılmış araba satılıktır.

•  Uzun uğraşlar sonucu batan geminin yolcuları kurtarıldı.

4. CÜMLEDE MANTIK HATASI BULUNMASI

Birbiriyle tutarsız kavramların bir arada kullanılması, mantık sıralamasındaki yanlışlık anlatımı bozar.

•  Bu balkondan düşen birinin bırakın ölmeyi sakat kalma ihtimali bile var.

•  Zaman zaman şiir yazıyor ve yayımlıyorum; ama ben şiiri hiçbir zaman köşe yazarlığı gibi düşünmüyorum.

•  Bu çocuklar gölü değil denizi bile görmediler.

•  Gelecekle ilgili anılarını yazıyor.

•  Gittiği yerde çocuğunu hatta cüzdanını unutmuş.

– Haksız yere uğradığı iftiraya kurban gitti.
– Fransızca ve İngilizce dillerinden yapılmış birçok çeviri var.
– Bu, bana özel bir başarı değildir.
– Yumurtalar çok suda haşlandığı için çatlamıştı.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Kısaltmalar İle İlgili Yazım Kuralları

Kısaltmalar İle İlgili Yazım Kuralları Ders Notu Konu Özeti İndir

Kısaltmalar İle İlgili Yazım Kuralları

Kısaltma; bir kelimenin, terimin veya özel ismin, içerdiği harflerden biri veya daha fazlası ile daha kısa olarak ifade edilmesi ve simgeleştirilmesidir. Kısaltmalarla ilgili kurallar şunlardır:

1. Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik Devletleri);  TD (Türk Dili), TK (Türk Kültürü), TDED (Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi); B (batı), D (doğu), G (güney), K (kuzey); GB (güneybatı), GD (güneydoğu), KB (kuzeybatı), KD (kuzeydoğu) vb.

Ancak bazen kelimelerin, özellikle son kelimenin birkaç harfinin kısaltmaya alındığı da görülür. Bazen de aradaki kelimelerden hiç harf alınmadığı olur. Bu tür kısaltmalarda, kısaltmanın akılda kalabilmesi için yeni bir kelime oluşturma amacı güdülür: BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi), İLESAM (İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği), TÖMER (Türkçe Öğretim Merkezi) vb.                                                                                 

Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

2. Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır: m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km (kilometre), g (gram), kg (kilogram), l (litre), hl (hektolitre), mg (miligram), m² (metrekare), cm² (santimetrekare) vb.

3. Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında, ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise  ilk  harf  küçük  olur:  Alm.  (Almanca),  İng.  (İngilizce),  Kocatepe  Mah.  (Kocatepe Mahallesi), Güniz Sok. (Güniz Sokağı), Prof. (Profesör), Dr. (Doktor), Av. (Avukat), Alb. (Albay), Gen. (General); sf. (sıfat), haz. (hazırlayan), çev. (çeviren), ed. (edebiyat), fiz. (fizik), kim. (kimya) vb.

* * *

Küçük  harflerle  yapılan  kısaltmalara  getirilen  eklerde  kelimenin  okunuşu  esas  alınır: cm’yi, kg’dan, mm’den. Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır: TOKİ’ye, CMK’dan, THY’de, TRT’den, TL’nin vb. Ancak kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır: ASELSAN’da, BOTAŞ’ın, NATO’dan, UNESCO’ya vb.

UYARI: Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre getirilecektir: No.lu, No.suz

Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin veya üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır: vb.leri, Alm.dan, İng.yi; cm³e (santimetreküpe), m²ye (metrekareye), 64ten (altı üssü dörtten) vb.

Sert ünsüzle biten kısaltmalar, ek aldıkları zaman okunuşta sert ses yumuşatılmaz: AGİK’in (AGİĞ’in değil), CMUK’un (CMUĞ’un değil), RTÜK’e (RTÜĞ’e değil), TÜBİTAK’ın (TÜBİTAĞ’ın değil) vb.

Ancak birlik kelimesiyle yapılan kısaltmalarda söyleyişte k’nin yumuşatılması normaldir: ÇUKOBİRLİK’e (söylenişi ÇUKOBİRLİĞE), FİSKOBİRLİK’in (söylenişi FİSKOBİRLİĞİN) vb.

Simgeler

1. Elementlerin simgeleri, uluslararası biçimleriyle kullanılır: C (karbon), Ca (kalsiyum),Fe (demir) vb.

2. Ekler elementlerin simgelerine değil adlarına getirilir: Au’ya değil altına, Fe’ye değil demire vb.

Sık kullanılan kısaltmalar ve anlamları için BURAYA TIKLAYIP kısaltmalar sözlüğüne bakabilirsiniz.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 İsim (Ad)

  İsim (Ad) Ders Notu Konu Özeti İndir

İsim (Ad)

Nesneleri, varlıkları ve kavramları karşılayan kelimelere isim denir.

1-) Varlıklara Verilişlerine Göre İsimler

a-) Özel İsimler : Tek bir varlığı karşılayan isimlerdir. 

Örnek : Ayhan, Çanakkale, Asya Kıtası

Özel İsimlerin Kullanılma Biçimleri : İnsan ve hayvan isimleri, yer isimleri, gezegen ve yıldız isimleri gazete, dergi, kitap isimleri

b-) Cins isim : Aynı türden birçok varlığı ve kavramı karşılayan isimlerdir.

Örnek : Boya, çiçek, su, süt

2-) Varlıkların Oluşlarına Göre İsimler

a-) Somut  İsim : Duyularla algılayabildiğimiz, uzay boşluğunda yer kaplayan  belli isimlere somut isimler denir. Ancak bazı kelimeler kullanıldıkları cümle içinde mecaz anlamlar yüklenerek somut olur.

Örnek : Işık, hava, koku, çiçek

b-) Soyut İsim : Duyularla algılayamadığımız herhangi bir yer kaplamayan kavramları anlatan isimlerdir. 

Örnek : Sevgi, Nefret, Hüzün, Aşk

3-) Varlıkların Sayılarına Göre İsimler

a-) Tekil İsimler : Sayı olarak tek bir varlığı karşılayan isimlerdir. 

Örnek : Defter, dergi, kalem

b-) Çoğul İsimler : Birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir. 

Örnek : Çocuklar dışarıda kar topu oynuyorlardı.

c-) Topluluk İsimleri : Birden fazla varlığı karşıladığı halde lar, ler ekini almamış isimlerdir. 

Örnek : Sınıf, kulüp, aile, grup 

Yapılarına Göre İsimler

1-) Basit İsimler : Yapım eki almamış kök halinde veya çekim eki almış durumda bulunan isimlerdir. 

Örnek : Taş, araba, ev, okul

2-) Türemiş İsimler : Yapım eki almış isimlere denir. 

Örnek : gözlük, simitçi, yurttaş

3-) Birleşik İsimler : İki veya daha fazla ismin yan yana gelerek oluşturdukları yeni isme birleşik kelime denir. 

Örnek : hanımeli, Çanakkale, Galatasaray

İsim Tamlamaları

1-) Belirtisiz İsim Tamlaması : Tamlayanı ek almamış, tamlananı ek almış olan isim tamlamalarıdır.

Örnek : Türk Şiir-i

2-) Belirtili İsim Tamlaması : Tamlayanı ve tamlananı her ikiside ek almış olan isim tamlamalarıdır.

Örnek : Gönlümün Sultanı , Hayatımın Anlamı

3-) Takısız İsim Tamlaması : Tamlayanı ve tamlananı ek almamış , tamlananın hangi maddeden yapıldığını belirtir.

Örnek : tahta masa, cam bardak, plastik tabak

4-) Zincirleme İsim Tamlaması : İkiden fazla ismin bir araya gelerek oluşturduğu isim tamlamasıdır.

Örnek : Saray bahçesinin kapısı

Kaynak : www.lisenotlari.com

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Gazete Çevresinde Gelişen Metin Türleri : Haber Yazıları

 Gazete Çevresinde Gelişen Metin Türleri : Haber Yazıları Ders Notu Konu Özeti İndir

HABER YAZILARI
Toplumda veya tabiatta meydana gelen çeşitli olay, durum ve görünümle ilgili bilgi ve duyurulara “haber“; bu haberlerin halka duyurulması amacıyla hazırlanan yazılara da “haber yazısı” denir.
Haber yazıları, belli bir zamanda ve yerde olmuş olayları merakı giderecek düzeyde ayrıntılı ve anlaşılır bir dille aktarır. Haber yazılarında inandırıcılık, belgelere dayanma, olayı tüm boyutlarıyla aktarma, yansız davranma, okuyucunun farklı yorumlamasına imkân vermeyecek şekilde, açık ve anlaşılır bir dil ve üslupla aktarılması gibi unsurlara dikkat edilir.
Duyulduğunda halk arasında heyecan yaratan haberlere sansasyonel haber denir. Doğru olmayan haberlere ise asparagas (uydurma) haber denir. Haber toplayan, haber yazan kişilere muhabir denir.

Haber yazılarının özellikleri şunlardır:
● Haber yazılarının günlük ve önemli olması gerekir.
● Kolay anlaşılır; akıcı, açık ve duru olmalıdır.
● Haber yazıları toplumun büyük bir kısmını ilgilendirmelidir.
● Yazan kişi anlattıkları karşısında tarafsız kalmalı, yorumdan kaçınmalıdır.
● Yanlış anlaşılmalara yer verecek cümlelerden uzak durmalıdır.
● Anlatılanlar ilgi çekici olmalıdır.
Haber planı, tersine dönmüş piramit diye bilinir. Tersine dönmüş piramitte, haberin giriş bölümünde olay birkaç cümle ile özetlenir. Gelişme bölümünde sözü uzatmadan gerekli ayrıntılar verilir. Sonuç bölümünde ise olayın etkisi, olaya el koyma anlatılır. Haber ilginç olmalıdır. Haberin başlığı da ilginç olmalı, başlığa gözü takılan okuyucu, gerisini okumak için can atmalıdır. Haber duyulmamış olmalıdır. Okuyucu duyduğu bir olayı ikinci kez okumaz. Haber önemli olmalıdır. Haberin ilgilendirdiği okuyucu kitlesi çok olmalıdır. Haber doğru olmalıdır. Muhabir haberi tarafsız yazmalı, habere yorum katmamalıdır. Yorum köşe yazarlarının işidir. Haber yazılarında, muhabir okuyucuyu haberle başbaşa bırakmalı, okuyucusuna kendi varlığını hissettirmemelidir.

5N 1K Özellikleri
Bir haber yazısında “Ne?/Kim?; Neyi?/Kimi?; Nasıl?; Niçin?; Nerede?; Ne zaman?’ sorulannın cevapları yer alır.
Haber yazılarında bulunan bu özellikler 5N 1K formülüyle karşılanır. Haber yazıları, 5N 1K’da yer alan sorulara verilen cevaplarla genişler. Bu soruların cevabının yer almadığı haber yazılan eksiktir. Okuyucunun merakını gidermez, olayı tam olarak yansıtmaz. Olay hakkında yeterli bilgiyi içermez.
Bir haber yazısında açıklığa çıkarılmamış bir yön olmamalıdır. İlgi çekici ve duyulmamış olmalıdır. Habercilikte “Köpek insanı ısırırsa haber olmaz, ama insan köpeği ısırırsa bu haber olur.” şeklinde bir kural vardır. Aynı zamanda haberin başlığı da ilginç olmalıdır. Haber doğru olmalı, belgelere dayandırılmalı ve yorum yapılmadan açık, anlaşılır bir üslupla aktarılmalıdır.

Haber Kaynakları
1. Resmî haberler: En etkili kişilerden öğrenilir.
2. Özel haberler: Halk arasındaki olayların halk tarafından muhabirlere bildirilmesiyle elde edilir.
3. Ajans haberleri: Dünya olaylarını toplayıp her yana bildiren kurumların verdikleri haberlerdir.

Haber Yazısının Konuları
Haber yazıları konularına göre: siyasal haber yazıları, sanatla ilgili haberler yazıları, ekonomiyle ilgili haber yazıları, bilimsel ve teknik haber yazıları, sosyal haber yazıları, spor haber yazıları olmak üzere gruplandırılabilir.
Röportaj-Haber Yazısı Farkı
Haber yazılarında olaylar olduğu gibi aktarılırken röportajda yazarın duygu ve düşünceleri katılır. Dolayısıyla röportaj, haberin genişletilmiş hâlidir. Röportajda birinci kişili anlatım, haber yazısında ise üçüncü kişili anlatım kullanılır.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Eylemde Çatı

Eylemde Çatı Ders Notu Konu Özeti İndir

Eylemlerin öznelerine ve nesnelerine göre aldıkları konuma ve girdikleri biçime çatı denir.

● KURAL: Ad cümlelerinde çatı aranmaz.
     
● Eylemler çatı yönünden iki alt grupta incelenir:

1.    Öznelerine Göre Eylemler
2.    Nesnelerine Göre Eylemler

I – ÖZNELERİNE GÖRE EYLEMLER

1.     Etken Eylemler: Öznesi bilinen eylemlere “Etken eylem” denir.

a)    Türkçedeki tüm eylemlerin ilk biçimleri (eylem kökleri) etken eylemdir.

b)    Bu eylemleri yapan, yerine getiren, gerçekleştirenlere “gerçek özne” denir.

ÖRNEK:
● İnsan, insanın değerini bilmelidir.     (Etken Eylem)
● Konuyu bir de onlarla görüşecektik.   (Etken Eylem)
● Okumadığımız için düşünmeyi de bilmiyoruz. (Etken Eylem)

2.    Edilgen Eylemler: Gerçek özneleri belli olmayan, cümledeki nesnenin özne gibi göründüğü (Buna sözde özne diyoruz.) eylemlerdir.

a)    Etken eylem tabanlarına “-I, -n” eki getirilerek yapılır.

ÖRNEK:
● gör > gör-ül-,
● kır- > kır-ıl-,
● bu!-> bul-un-
● Pazar yerinde siyah deri bir çanta bulunmuştur. (Edilgen eylem )
● Aradığınız adam son olarak otogarda görülmüş. (Edilgen eylem)

b)    Bu eylemlerin özneleri cümlede yoktur. Geçişli edilgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde eylemin gösterdiği işi yapan belli değildir. Yani gerçek özne yoktur. “Kim ?“, Ne?” sorularına yanıt veren aslında belirtisiz nesne olan sözcük ya da sözcük öbeklerine Sözde özne denir

ÖRNEK:
● Mektup   yazıldı.    (Yazan belli değil.)
 Söz.öz.    Edilgen Ey.
● Ders anlatıldı.
         Edilgen Ey.
● Çöpler toplandı.
              Edilgen Ey.
● Medeni yasa yeniden değiştiriliyor.
                                       Edilgen Ey.

● Edilgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde ” kimce, nece, kim tarafından, neyin etkisiyle, kimin etkisiyle ” sorularına yanıt veren, mantık olarak eylemi yapanı içinde taşıyan, sözcük ya da sözcük öbeklerine örtülü özne denir.

ÖRNEK:
● Atatürk, milletçe sevilmiştir.
● Ders, öğretmen tarafından anlatıldı.

● Edilgen eylemler genellikle geçişsizdir. Bu eylemlerle kurulan cümlelerde sözde özne de olmaz. Edilgen eylemlerin geçişli olanlar da vardır; geçişli olanlarla kurulan cümlelerde sözde özne de olur.

ÖRNEK:
● O gece sokaklarda yatıldı. (Edilgen eylem)
● Üç gün üç gece gülündü, oynandı, eğlenildi.

Þ Yemekler yendi; içkiler içildi.  (Cümledeki gülündü, eğlenildi, oynandı eylemleri geçişsiz-edilgen; yendi, içildi eylemleri geçişli-edilgen eylemlerdir.)

3.     Dönüşlü Eylemler: Etkisini öznenin üzerinde gösteren eylemlerdir. Bu tür eylemlerde eylemi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir.
      Eylem kök ya da gövdelerine “-n, -I” ekleri getirilerek yapılır.

ÖRNEK:
● övün-, sevin-, çekil-, süslen-, giyin-,…
● Beni yanlış anlarlar diye düşünüp çekinmeyin.
● Düşman, cephe gerisine çekildi. (Düşman kendisini cephe gerisine çekti.)
● Sınavı kazanan Ebru, günlerce sevindi.
● Düşündükçe dertlendim.

● UYARI: Edilgen eylemlerle dönüşlü eylemleri birbirine karıştırmamak gerekir.

ÖRNEK:
● Odunlar kömürlüğe çekildi. 
  Sözde Öz.               Edilgen
● Yarışmadan çekildik.    “Biz” gizli özne
                       Dönüşlü Ey.
● Eşyalar taşındı.        
               Edilgen
● Recepler taşındı.
                 Dönüşlü Ey.

● Kendi zamiri etken çatılı eylemlerle kurulan cümlelerde eyleme dönüşlülük anlamı katar; ancak eylemi dönüşlü yapmaz.

ÖRNEK:
Bu konuda yalnız kendini suçladı.
                            Nesne   Dönüşlü

4.     İşteş Eylemler: Birden çok öznenin, karşılıklı ya da birlikte gerçekleştirdiği eylemlerdir.

a)    İşteş eylemler “-()ş ” ekiyle yapılır.

ÖRNEK:
● Dövüş-, buluş-, görüş-, gülüş-,……

● Kimi eylemler adlardan “-la” ekiyle türetildikten sonra “-ş” ekiyle işteş olurken, kimileri doğrudan “-leş” ekiyle işteş olur.

ÖRNEK:
● Kucaklaş-, selamlaş-, bayramlaş-, tokalaş-,….

b)    İşteş eylemler anlam özelliklerine göre üçe ayrılır.

1.    Karşılıklılık Bildiren İşteş Eylemler:

ÖRNEK:
● Çocuklar ara sıra dövüşür.
● İki araba, hızla çarpıştı.
● Onunla yıllardan sonra haberleştik.

2.    Birliktelik Bildiren İşteş Eylemler:

ÖRNEK:
● Öğretmeni görünce çocuklar kaçıştılar.
● Kuşlar ötüşüyor.
● Odadaki telefonun başına üşüştüler.

3.    Nitelikte eş olma anlamı bildiren eylemler:

ÖRNEK:
● Beyazlaş-, bronzlaş-, çağdaşlaş-, Avrupalılaş-

● Kimi eylemlerin kök halinde bulunmalarına rağmen içinde doğrudan işteşlik anlamı vardır.

ÖRNEK:
● Barış-, güreş-, savaş-, yarış-……..

● Dilimizdeki kimi eylemler de “-ş” eki ile türemelerine rağmen işteşlik bildirmezler.

ÖRNEK:
● Ülkemizde turizm her yıl biraz daha gelişiyor.
● Kentin bu bölümünde yeni bir uydu kent oluşuyor.

II- NESNELERİNE GÖRE EYLEMLER:
      Kimi eylemler nesne alabilirken kimileri alamaz.

● İş ve kılış eylemleri nesne alabilir.

ÖRNEK:
● Ömrü boyunca tarla sürdü, ekin biçti.
● Nesne nesne Yaşamı boyunca böyle fırsat eline geçmemişti.
   
● Durum ve oluş bildiren eylemler nesne alamazlar.

ÖRNEK:
● Çocuklar evde uyuyor. (Durum Ey.)
● Yapraklar sarardı. (Oluş Ey.)

● Eylemler nesne alıp almamalarına göre dörde ayrılır:

1.    Geçişli Eylemler: Nesne olabilen, etkisini bir nesne üzerinde gösterebilen eylemlerdir

ÖRNEK:
● Çocuk, yeni alınan vazoyu kırdı.
               Nesne                        Geçişli Eylem
● Bir tanecik kibrit, koca ormanı yaktı.
                              Nesne             Geçişli Ey.
● Balkondaki çiçekleri sulamayı unuttum. 
   Nesne                                             Geçişli Ey.

● UYARI: Eylemi nesne alabildiği halde nesnesi söylenmemiş cümleler de vardır.

ÖRNEK:
● Eda söyledi.
● Emre yazdı.

2.     Geçişsiz Eylemler: Nesne alamayan eylemlerdir. Oluş ve durum eylemleri nesne alamayan eylemlerdir.

ÖRNEK:
● Rüzgar esiyor.              
               Oluş eylemi                         
● Eda süslendi.   (Nesne yok.)
             Dönüşlü eylem
● Baba oğul kucaklaştı. (İşteş Nesne yok)
● Bebek iki saat uyudu.     (Durum) Geçişsiz eylem

● UYARI: Eylemler anlam farklıklarıyla geçişli ya da geçişsiz kullanılabilirler.

ÖRNEK:
● Paraları o çalmış 
  Nesne      Geçişli Ey…
● Telefon çok çaldı.
 Özne            Geçişsiz Ey.

UYARI: Kimi eylemler aslında geçişli olmasına karşın cümlede nesne kullanılmayabilir. Cümlede nesne olmamasına rağmen eylem geçişlidir.

ÖRNEK:
● Yolda, uzun süre bekledik. (Nesne yok. Eylem Geçişli)
● Ona her zaman yazdım.    (Nesne yok. Eylem geçişli)

3.     Oldurgan Eylemler : Geçişsiz eylemlerin “-r, -t, -dır” eklerinin eklenmesiyle geçişli yapılmış biçimlerine oldurgan eylem denir.

ÖRNEK:
● büyü – dü     >    büyü-t-tü
● gül – dü         >    gül-dür-dü
● uyu – du        >    uyu-t-tu
● dal-                >    dal-dır
● ağla-dı           >    ağla-t-tı

ÖRNEK:
● Kafesteki kuşu uçurdu. (Oldurgan)
● Elindeki fırsatları kaçırdı. (Oldurgan)

4.    Ettirgen Eylemler :     Geçişli eylemken “-r, -t, -dır “ekleriyle geçişlilik dereceleri artırılmış eylemlere ettirgen eylem denir.
      Ettirgen eylemlerde genellikle işi yapan,   öznenin kendisi değil başkasıdır.

ÖRNEK:
● iç-     -►   iç-ir-
● al –    -►  aldır-
● sula- -►  sulat-
● Çamaşırları yıkattım. (Ettirgen Ey.)
● Kapıcıya gazete aldırdım. (Ettirgen Ey.)
● Sekreterini çağırıp mektup yazdırdı. (Ettirgen Ey.)

UYARI: Oldurgan eylemlerle ettirgen eylemleri birbirine karıştırmamak gerekir.

ÖRNEK:
● Küçük çocuk, izleyicileri güldürdü.   (Oldurgan )
● Karşıdaki manavdan meyve aldırdı. ( Ettirgen )

NOT: Soruya göre hareket etmek koşuluyla dönüşlü ve işteş eylemler etken; oldurgan ve ettirgen eylemler geçişli sayılabilir.

İşinize Yarayabilir

Dil Ve Anlatım Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar