Vitaminler ve Bu Vitaminlerin Görevleri Nelerdir?

 Vitaminler ve Bu Vitaminlerin Görevleri Naelerdir? Ders Notu İndir

Vitaminler sağlığımız için gerekli olan organik öğelerdir. Vitamin latin kökenli kelimedir, ‘vita’ (yaşam) ve ‘amin’ (azot içerikli bileşim) anlamına gelmektedir. İnsan vücudunda üretilmedikleri için besinlerle alınmak zorundadırlar. Aşağıda bazı vitaminlerin görevleri maddeler halinde kısaca verilmiştir.

A Vitamininin Görevleri

• Bağışıklık sisteminin kuvvetlenmesini sağlar.
• Kemik ve diş yapısının gelişimini sağlar.
• Sağlıklı deri ve saçların oluşumunu sağlar. 
• Vücudun enfeksiyonlara karşı direnç kazanmasını sağlar.
• Eksik miktarda alındığında diş, dişeti ve kemiklerde deformeler, bağışıklık sisteminin zayıflaması, göz kuruluğu, gece körlüğü, yorgunluk gibi rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.

A vitamini; yumurta, karaciğer, yağsız et, süt, tereyağı, yeşil ve sarı sebzelerde bulunur.

B Vitamininin Görevleri 

• Vücudun gelişmesini, sinir ve sindirim sisteminin çalışmasını sağlamaktadır.

B vitamini; tahıllarda, yağsız ette, böbrekte, yürekte, beyinde, karaciğerde, yer fıstığında, tavukta, cevizde, yumurtada, kepek ekmeğinde ve yağlı tohumlarda bulunmaktadır.

B1 Vitamininin Görevleri

• Mide, kalp ve bacak adalelerinin çalışmasını sağlar.
• Merkezi sinir sistemi sağlığını korumakta önemli bir rol oynar.

B1 vitamini; buğday, pirinç, mısır, yulaf, çavdar, kepek ekmeği, mantar ve bira mayası gibi besinlerde bulunur.

B2 Vitamininin Görevleri

• Vücuttaki kimyasal maddelerin birbirlerine taşıdıkları enerji reaksiyonlarının gerçekleşmesini sağlar.
• B2 vitamini besinlerde bulunan protein ve yağlardan enerji elde edilmesini sağlar.
• Ayrıca derinin ve gözlerin sağlığını da korur.
• Enfeksiyon, alkolizm, yanık, mide ve karaciğer hastalıkları tedavisine yardımcı olur.
• Eksik alındığında ciltte kaşıntı, öğrenme güçlüğü, uykusuzluk, dil ve dudaklarda iltihaplanmalar.

B2 vitamini; Yoğurt, süt, peynir ve koyu yeşil yapraklı sebzelerde bulunmaktadır.

B3 Vitamininin Görevleri

• B3 vitamini kan dolaşımını düzenler, sağlıklı bir deri sağlar, zihinsel hastalıkları tedavi eder.

Sığır eti, brokoli, karnabahar, havuç, peynir, mısır unu, yumurta,balık, süt, patates, domates gibi besinlerde bulunur.

B5 Vitamininin Görevleri

• Yiyecekleri enerjiye dönüştürür, büyüme ve gelişmeyi sağlar, böbrek üstü bezinin fonksiyonunu destekler ve mide ülseri, alkolizm gibi hastalıların tedavisinde kullanılır.

Dana eti, karaciğer, balık, tavuk, yumurta, peynir, fasulye, tüm tahıllar, hububatlar, karnabahar, bezelye, avokado, patates, mısır, kuru yemişler gibi gıdalarda bulunur.

B6 Vitamininin Görevleri

• Kansızlığa karşı vücutta çalışma yapar.
• Beyni stres faktöründen korur.
• Bağışıklık sistemini güçlendirir, kolesterol birikimine engel olarak kalbi korur, böbrek taşı oluşumunu engeller.

Koyun eti, sığır eti, karaciğer, yumurta ve süt gibi besinlerde bulunur.

B12 Vitamininin Görevleri

• Kandaki oksijeni taşır.
• Hücre oluşumuna ve hücrenin uzun yaşamına ortam sağlar.
• Sinir hücrelerinin büyümesi ve tüm hücrelerin tamirinde önemli rol oynar.
• Eksik vitamin alımı uyuşukluk, unutkanlık, yorgunluk, sinir bozukluklarına neden olabilir.

Karaciğer, et ve yumurta gibi hayvansal besinlerinde bulunur.

C Vitamininin Görevleri

• Kemik, diş, cilt ve eklem gelişimini ve bu yapıların güçlü olmasını sağlar.
• C vitamini eksikliği cilt ve kaslarda kanama, dişeti iltihabı ve kasların zayıflamasına yol açan iskorbüt hastalığını doğurabildiği gibi ilkbahar yorgunluğu ve bağışıklık hastalıklarını da yol açabiliyor.

Portakal, mandalina, greyfurt, limon, havuç, çilek, kavun, taze kırmızı biber, lahana, maydonoz, kuşburnu ve yeşil sebzelerde bulunur.

D Vitamininin Görevleri

• Vücut içinde kalsiyum ve fosfor emilimini düzenler, kemik ve diş yapısının güçlü olmasını sağlar.
• Raşitizm hastalığının oluşmasını engeller.
• D vitamini eksikliği raşitizm hastalığına, kronik kalp yetmezliğine, osteomalazi hastalığına neden olduğu bilinmektedir.

Balık yağı, süt ve tereyağı besinlerinde bulunur.

E Vitamininin Görevleri

• Hücre yapısında meydana gelen bozulmaları engeller.
• Yaraların iyileşmesini sağlar.
• Kansere karşı vücudu korur.
• Eksik vitamin alımlarında kalp hastalıkları ve kanser riski artmakta, konsantrasyon bozukluğu, düşük tiroit hormonu seviyesi, sinir bozukluğu, uyuşukluk, anemi, bağışıklık sisteminde zayıflama gibi rahatsızlıklar görülmektedir.

Buğday, pirinç, mısır, çavdar, marul, yer fıstığı, badem, susam, ceviz, zeytinyağı, ayçiçek yağı, mısır özü, pamuk yağı ve yeşil sebzelerde bulunur.

K Vitamininin Görevleri

• Bazı proteinlerin tam sentezi için, kalsiyumun kemiklerde ve diğer vücut dokularında bağlanmasını kontrol etmek için gereklidir.
• Ayrıca kan pıhtılaşmasında ve sağlıklı arterlerin korunmasında çok önemlidir.

Et, karaciğer, domates, kabak, karnabahar, ıspanak ve yeşil sebzelerde bulunmaktadır.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 Sindirim Sistemi Organları ve Görevleri

 Sindirim Sistemi Organları ve Görevleri Ders Notu İndir

İnsanda Sindirim Sistemi

Sindirim
Besinlerin vücudumuzda kana karışabilecek kadar küçük parçalara ayrılmasını sağlayan değişimlerin tümüne sindirim denir. Sindirim, vücudumuzdaki pek çok organın birlikte çalışması sonucu gerçekleşir. Ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak ve kalın bağırsak şeklinde sıralanan bu organlar sindirim kanalını oluşturur.

Sindirim Sistemi Organları

Ağız:

Sindirim ağızda başlar. Ağızda; dişler, dil ve tükürük sıvısı bulunur. Besinler dişler tarafından küçük parçalara ayrılır. Dil, besinlerin ağız içerisinde hareket ettirilmesine ve yutulmasına yardım eder. Tükürük sıvısı ise besinlerin yumuşatılmasını sağlar.

Yutak:

Sindirim kanalında ağızdan sonra yutak yer alır. Yutak, besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesinde görevlidir.

Yemek Borusu:

Yutak ile mide arasında yer alan yemek borusu, yapısında bulunan kasların hareketleri sayesinde besinlerin mideye iletilmesini sağlar.

Mide:

Mide kasılıp gevşeme hareketleri yaparak besinleri çalkalarken mide tarafından salgılanan sıvılar besinlerin sindirilmesini sağlar.

İnce Bağırsak:

Besinler mideden sonra uzun, ince ve kıvrımlı bir yapıya sahip olan ince bağırsağa iletilir. İnce bağırsağa sindirilmeden gelen besinler, buraya salgılanan sıvılar tarafından sindirilir. Sindirilen besinler ince bağırsakta emilerek kana karışır.

Kalın Bağırsak:

İnce bağırsakta sindirilmeyen besinler, posa hâlinde kalın bağırsağa geçer. Posanın içinde bulunan su ve mineraller, kalın bağırsak tarafından emilir. Burada; su, vitamin ve minerallerin emilimi tamamlanır. Kalan artık maddeler ise anüsten dışarı atılır.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Sesin Maddeyle Etkileşimi

Sesin Maddeyle Etkileşimi Ders Notu Konu Özeti İndir

Ses, titreşimler sonucu oluşan ve dalgalar halinde yayılan bir enerjidir.

Ses dalgaları denize atılan taşın oluşturduğu dalgalar gibi yayılır. Ancak, su dalgalarından farklı sesin sadece bir yüzeyde değil, her yöne doğru yayılmasıdır.

Engele Çarpan Ses Ne Olur?

Işıktan farklı olarak ses dalgalarının oluşması ve yayılması için maddesel bir ortama ihtiyaç vardır.  Işık boşlukta yayılabildiği halde, ses boşlukta yayılamaz. Sesin maddesel ortamlardaki hareketine sesin yayılması denir.

Ses madde taneciklerinin titreşimlerini birbirlerine aktarması ile yayılır. Gaz tanecikleri arasındaki boşluk sıvıdakinden, sıvı tanecikleri arasındaki boşluk katıdakinden fazladır.

Bu nedenle ses en iyi katılarda, sonra sıvılarda, en yavaş da gazlarda yayılır. Ses boşlukta yayılmaz.

Sesin yayılmasında yüzeyin sert ve pürüzsüz olması önemlidir. Pürüzsüz ve sert yüzeyler sesi daha iyi yansıtacağından ses daha iyi duyulur. Pürüzlü ve yumuşak yüzeylerde ise ses farklı yönlere yansıyacağından ses daha az duyulur.

Sesin bir yüzeye çarparak geri dönmesine sesin yansıması denir. Boş odada ses daha iyi yansıdığından eşyalı odaya göre daha şiddetli duyulur. Oda boş iken sert ve pürüzsüz yüzeyler sesin daha iyi yansımasını sağlar.

Yankı

Ses dalgalarının sert bir engele çarparak tekrar kaynağına geri dönmesine yankı denir. Yankının oluşabilmesi için ses kaynağı ile engel arasında en az 17 metre mesafe olması gerekir.

Sesin yansımasından yararlanarak;

• Cisimlerin uzaklıkları tespit edilebilir.
• Katı cisimlerdeki gözle görülemeyen küçük yarıklar ses dalgaları ile anlaşılabilir.
• Ultrason cihazıyla, vücudun iç organlarından yansıyan dalgalar, ekranda organların hayalî bir resmini oluşturur.

• Deniz derinliklerinin yüzey şekilleri, deniz derinliği ve batık gemiler gelişen sonar teknolojisi ile araştırılabilmektedir.
• Radarlar yardımıyla hareketli nesnelerin görüntüleri tespit edilebilir.

Sesin Soğurulması ve Yalıtım : Sesin maddeler tarafından emilmesine (tutulmasına) sesin soğurulması denir. Sesin duyulma miktarını daha da azaltmak için gözenekli, pürüzlü ve yumuşak malzemeler kullanılabilir.

Sesin farklı ortamlara geçişini engellemek için yapılan uygulamalara ses yalıtımı denir.

Binalarda çift cam kullanılması, duvar ile sıva arasına ses yalıtım malzemesi konulması, araba kapı ve motorlarında lastik ve kauçuk kullanılması, egzozlarında susturucu kullanılması ses yalıtımı uygulamalarıdır.

İş makinesi ya da helikopter kullananların kulaklık kullanması da ses yalıtımına örnektir.

Strafor(köpük), sünger, çift cam, delikli tuğla, yün, pamuk vb. yalıtım malzemesi olarak kullanılabilir.

Sesin meydana gelişi, iletilmesi, duyulması, yansıması, soğurulması, gürültü ve yankılanmanın önlenmesi ile ilgilenen ses bilimine akustik denir.

Aspendos Antik Tiyatrosu, Mimar Sinan’ın yaptığı Süleymaniye Camii, Avustralya Sydney’de bulunan Opera Binası akustik uygulama yapılan eserlerdir.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Mikroskobik Canlılar

Mikroskobik Canlılar Ders Notu Konu Özeti İndir

MİKROSKOBİK CANLILAR

Çevremizde yaşayan gözle göremediğimiz canlıları ancak mikroskop yardımıyla görürüz. Bu nedenle bu canlılara mikroskobik canlılar denir. Bu canlılar havada, karada (toprakta), suda ve diğer canlıların vücutlarında yaşarlar. Hem faydalı hem de zararlı olanları vardır. Mikroskobik canlılar çıplak gözle görülemeyen ancak mikroskop ile görülebilen organizmaların genel adıdır. Mikroorganizmalar tek hücreli olsalar da çok hücreli olanları da vardır. Halk arasında mikrop diye adlandırılan mikroorganizmalar, hücresel yapılı olanlar ve hücresel yapıda olmayanlar olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Hücresel yapıda olanlar Bakteriler, mantarlar, protistler olarak adlandırılır.

Hücresel yapıda olmayanlar ise Virüsler, viroidler, prionlardır. Canlıların bilimsel olarak sınıflandırması içinde çok çeşitli grupları içerdiği için genel geçer özellikler belirtmek zordur. Mikroorganizmaları inceleyen bilim dalına mikrobiyoloji denir.

Mikrop adı, ilim dünyasına ilk defa 1878′de Fransız cerrahı Charles Sédillot tarafından getirilmiştir. Sédillot, mikropların kendilerine özgü bir dünyası olduğunu bulmuştur.

Mikrobiyoloji ilim dalı beş ana kısma ayrılmıştır: Viroloji, bakteriyoloji, protozooloji, algoloji ve mikoloji. Bunlara ilave olarak moleküler ve hücresel biyoloji, biyokimya, fizyoloji, ekoloji, botanik ve zoolojiyle de yakından ilgilidir.

Mikroskobik Canlıların Yararları Nelerdir?

1-) Sütten peynir elde edilmesi

2-) Üzüm suyundan sirke üretilmesi

3-) Turşu yapımı

4-) Topraktaki canlı atıklarının çürütülmesi yani mantarlarla birlikte parçalanmasını sağlayarak minerallerin oluşmasında ve toprağa karışımında görev alırlar.

Mikroskobik Canlıların Zararları Nelerdir?

1-) Tifo, Kolera, Verem, Tetanoz, Sıtma gibi hastalıklara neden olur.

2-) Besinlerin bozulmasına neden olur.

3 -) İçtiğimiz suda, yediğimiz yiyeceklerde, soluduğumuz havada gözümüzle göremeyeceğimiz kadar küçük mikroskobik canlılar bulunabilir. Çıplak gözle görülemeyen, tek hücreli mikroskobik canlılara mikroorganizma adı verilir.

Yoğurt, peynir, sirke yapımında; bağırsaklarımızdaki B ve K vitamininin oluşmasında rol oynayan yararlı mikroorganizmaların yanında hastalık etkeni olan zararlı mikroorganizmalar, yani mikroplar vardır.

MİKROSKOBİK CANLILARDAN KORUNMA:

Yüksek sıcaklık mikropları öldürür. Ayrıca besinlerimizi korumak için de Sirke ve tuzdan da faydalanırız.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Mayoz Bölünme

Mayoz Bölünme Ders Notu Konu Özeti İndir

MAYOZ BÖLÜNME

Mayoz bölünme, eşey hücrelerinin oluşmasını ve genetik çeşitliliği sağlayan hücre bölünmesi çeşididir. Mayoz bölünme yalnızca eşey ana hücrelerinde görülür. Bu 2n kromozomlu hücreler mayoz yardımıyla bölünerek n kromozomlu hücrelere dönüşür ve eşey hücrelerini meydana getirir. Bu n kromozomlu hücreler döllenme sırasında birleşerek 2n kromozomlu vücut hücrelerini meydana getirir.

Mayoz Bölünme Nasıl Gerçekleşir?

I. MAYOZ

1. Hücre, bölünme için gerekli hazırlıkları yapar.

2. Homolog kromozomlar yan yana gelerek birbirleri üzerine kıvrılır.

3. Kromozomlar arasında parça değişimi olur.

Parça değişimi, homolog kromozomlar arasındaki gen alışverişidir.

4. Kromozomlar hücresinin ortasına dizilir.

5. Homolog kromozom çiftleri birbirinden ayrılarak kutuplara çekilir.

6. Hücre ortadan ikiye boğumlanır.

II. MAYOZ

7. Kromozom sayısı 2n olan hücreden kromozom sayısı n olan iki yeni hücre oluşur. Bu hücrelerin genetik yapısı ana hücrenin genetik yapısından farklıdır.

8. n kromozomlu hücreler birer kez mitoz geçirir ve sonuç olarak ortaya ana hücreye farklı 4 yeni hücre çıkar.

Mayoz Bölünmenin Önemi

• Mayoz bölünme, nesillerin kromozom sayısının aynı kalmasını sağlar.
• Mayoz bölünme, tür içi çeşitliliği sağlar.
• Mayoz bölünme, kalıtımı ve kalıtsal özelliklerin aktarılmasını sağlar.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 Işığın Yansıması – Işık Hangi Kuralla Yansır

 Işığın Yansıması – Işık Hangi Kuralla Yansır Ders Notu Konu Özeti İndir

IŞIĞIN YANSIMASI

Bir kaynaktan yayılan ışık her yöne ve doğrusal olarak yayılır.

Işığı Geçirme Durumuna Göre Maddeler:

1. Saydam Maddeler :

Hava, Cam, Su

2. Yarı Saydam Maddeler :

Buzlu cam, Yağlı kâğıt, Tül perde

3. Opak (Saydam Olmayan) Maddeler :
Tahta, Karton, Metal kaşık

Işığın opak maddelere çarptığında geldiği ortama geri dönmesine ışığın yansıması denir. Yüzeyin parlaklığına göre yansıyan ışık miktarı değişir. Örneğin; ayna ışığı alüminyum folyodan daha fazla yansıtır.

Yansıma Kanunları:

Yüzey ile 90 derecelik açı yapacak şekilde çizilen hayali çizgiye normal denir.

1. Gelen ışın, yansıyan ışın ve normal aynı düzlemdedir.

2. Gelme açısı, yansıma açısına eşittir.

Özel durum: Aynaya yüzeyine dik olarak (normalin üzerinden) gelen ışık kendi üzerinden geri yansır.

Işık, kaynağı olmayan cisimler üzerine gelen ışınları yansıtır. Cisme çarparak yansıyan ışık ışınları gözümüze ulaşır. Cisimler yansıttıkları ışık sayesinde görünürler.

Düzgün yansıma: Düzlem aynaya gönderilen paralel ışık ışınları, ayna yüzeyinden birbirine paralel olarak yansır. Bu tür yansımalara düzgün yansıma denir.

Dağınık yansıma: Düzgün olmayan yüzeylere gönderilen paralel ışık ışınları, ayna yüzeyinden farklı yönlerde yansırlar. Bu tür yansımalara dağınık yansıma denir.

Göle baktığımızda kendimizi görebiliriz. Ancak su dalgalandığında dağınık yansıma olacağından kendimizi göremeyiz.

Üzerine gelen ışınları düzgün yansıtan yüzeyler daha parlak görünür. Işık ışınlarını dağınık yansıtan yüzeyler ise mat bir görünüm alır.

Yeni alınmış bir araba çok parlaktır. Kullanıldıkça yüzeyinde küçük pürüzler oluşur. Bu nedenle rengi matlaşır.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 İnsanda Sindirim Sistemi Konu Özeti

 İnsanda Sindirim Sistemi Konu Özeti Ders Notu Konu Özeti İndir

Besinler:

Canlının hayatsal faaliyetlerini sürdürülebilmesi büyüme, gelişme ve onarım yapabilmesi için gerekli olan enerji besinlerden sağlanır. Besinlerin vücuda alınmasına ise beslenme denir. Besinler yapı ve görevlerine göre şöyle gruplanır.

1. Elde Edildikleri Kaynaklara Göre: Hayvansal (Et, süt, yumurta) Bitkisel (Meyve, sebze)

2. Kimyasal Yapılarına Göre Besinler: İnorganik ( Su ve madensel tuzlar ) Organik (Protein, karbonhidrat, yağ, vitamin)

3. Görevlerine Göre Besinler:  Enerji verici ( karbonhidrat,yağ,protein) Yapıcı-onarıcı (protein,su,madensel tuzlar) Düzenleyici (su,vitamin,protein( enzim),madensel tuzlar)

Bir canlının besin maddelerinden enerji elde etmesine solunum denir. dersimiz.com Solunumda kullanılan besin maddeleri sindirilmiş küçük organik moleküllerdir.
Örnek:
          Sindirim           Solunum
Nişasta    >>>   Glikoz     >>>      CO2 + H2O + Enerji

Canlıların enerji elde etme gereksinimleri için kullandığı besinlerin öncelik sırası şöyledir.
1. Karbonhidrat       2. Yağ       3. Protein

Büyük yapılı organik besinlerin su ve enzimlerle, kendilerini oluşturan yapı taşlarına ayrılmasına Kimyasal sindirim , bu olayı gerçekleştiren sisteme de  Sindirim Sistemi  denir.

– Sindirilebilen besinler: Protein, karbonhidrat, yağ

– Sindirime uğramadan kana karışabilen besinler:Su, vitamin, madensel tuzlar.

Sindirim olayındaki aşamalar ise şöyledir:
– Mekanik (Fiziksel) Sindirim: Besinlerin molekül yapısını değiştirmeyen ancak küçülmesine neden olan etkenlerin başında gelir. Dişler sayesinde besin parçalanır ve küçülür.

– Kimyasal Sindirim: Su enzimler yardımıyla besinlerin parçalanmasıdır.    Örnek:  Protein + su + enzim    >>    Aminoasit 

– Emilme Olayları:  Sindirim ürünlerinin ( aminoasit, glikoz,yağ asidi) ince bağırsaklarda kana geçmesidir.

NOT: Enzim, canlıda gerçekleşen tüm biyokimyasal olayları başlatan, hızlandıran protein yapılı katalizörlerdir.

Sindirim organları ve besinin izlediği yol :

Ağız  > Yutak   >   Yemek Borusu    >    Mide  >   ince Bağırsak   >    kalın Bağırsak   >    Anüs

Ağız: Dişler yardımıyla mekanik tükürük yardımıyla da hem mekanik hem de kimyasal sindirimin başladığı yerdir. Ağza alına besin tükürük bezlerinden salgılanan tükürük sayesinde yumuşatılır, dişlerle çiğnenerek küçük parçalara ayrılır. Bu olay, besinlerin enzimler tarafından parçalanmasını kolaylaştırır. Tükürük içinde amilaz  enzimi bulunur. Bu enzim ağızda pişmiş nişastanın sindirimini başlatır. Dil ile çiğnenen besin yutağa itilir.

NOT: Dişler yetişkin bir insanda alt ve üst çenede toplam 32 tanedir. Bir damakta 4 kesici, 2 köpek, 4 küçük azı, 6 büyük azı dişleri vardır. Kesici dişler kesmeye, köpek dişleri parçalamaya, azı dişleri ise öğütmeye uygundur.

Yutak : Ağızdan gelen besinleri yemek borusuna gönderir.Yutak ağızdan giren havanın soluk borusuna gitmesine yardımcı olur. Bu olaya gırtlak kapağı ve küçük dilde yardımcı olur. Lokma yutulurken gırtlak kapağı soluk borusunu, küçük dil de yutağı burun boşluğuna bağlayan kapağı kapatır. Böylece lokma yemek borusuna geçer.

Yemek Borusu: Yutaktan gelen besinleri midye gönderir. Yutak ve yemek borusunda kimyasal sindirim olmaz çünkü enzim yoktur. Düz kaslardan oluşan bu yapı 20-25 cm kadardır.

Mide: Mide kasları sayesinde besinin mekanik sindirimi devam eder. Midenin, mide öz suyu içinde mukus,hidroklorik asit ( HCl ) ve enzim bulunur. Mukus sayesinde mide, kendi asidinden korunmuş olur. notbak.com HCl ise pepsin enzimini aktifleştirir. Pepsin enzimi proteinli  besinlerin sindirimini başlatır. Mide yutulan besinlerin bir süre depolanmasını sağlar. HCl sayesinde mikroplar dezenfekte edilir.İnce Bağırsak: Kimyasal sindirimin tamamlandığı yerdir.(7,5 m) İlk 22 cm lik bölümüne 12 parmak bağırsağı denir. Pankreas ve karaciğerin salgıları 12 parmak bağırsağına gönderilir. Kimyasal sindirim tamamlandığı için emilim ince bağırsakta olur. Emilim, ince bağırsak iç yüzeylerindeki villus  sayesinde olur.

Glikoz, aminoasit, B-C vitaminleri ince bağırsaktaki villuslardan kana karışarak, yağ asidi, gliserol, A-D-E ve K vitaminleri de villuslardan lenf kılcalları yardımıyla kalbe gelir ve kan yolu ile hücrelere taşınır.

Kalın Bağırsak: Yaklaşık 1 m boyundadır.Kimyasal sindirim olmaz. Emilimin  tamamlandığı  yerdir. Su, vitamin ve tuzların emilimi burada tamamlanır. Kalın bağırsağımızda yaşayan bazı bakteriler B ve K vitamini yapar. Kalın bağırsak sindirim artıklarının zamanla dışarı atılmasını sağlar. Kalın bağırsak rektum ( düz bağırsak ) ile sonlanır. Anüste dışkı dışarı atılır. İnce bağırsakla, kalın bağırsağın birleştiği yerin altında kör bağırsak bulunur. Kör bağırsağın ince uzantısına  apandis denir. Apandisin vücudumuzda görevi yoktur.

Sindirime Yardımcı Organlar:

Pankreas: Midenin alt kısmında bulunur. Protein, yağ ve karbonhidratların sindirilebilmesi için enzim salgılar. (Amilaz, Lipaz, Tripsin) Bu salgılar özel bir kanalla 12 parmak bağırsağına gönderilir. Sindirim 12 parmak bağırsağında olur. Pankreas ayrıca hormon (insülin, glukagon) üreterek kan şekerinin ayarlanmasını sağlar.

Karaciğer: Karın boşluğunun sağ üst tarafında bulunur. Yağların, mekanik sindirimini sağlayan safra (öd) suyu oluşturup, 12 parmak bağırsağına gönderir. Ayrıca kan Şekerini ayarlar, şekeri depolar, zehirli maddeleri (amonyak) üre ve ürik aside çevirir. Bunlar daha zehirsizdir. A vitamini yapar. A, D, E ve K vitaminlerini depolar. Kan yapıcıdır. Kan basıncını ve vücut sıcaklığını düzenler.

Sindirim Sistemimizin Sağlığı ve Hastalıkları:

Yenilen besinler temiz olmalıdır. Diş sağlığına dikkat edilmelidir. Besinler ağızda iyice çiğnenmelidir. Aç karınla, asitli içecekler alınmamalıdır. Dengeli beslenmeli, aşırı sıcak ve soğuk yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Sigara ve alkolden uzak durulmalıdır. Ülser, tifo, kolera, ishal bazı sindirim sistemi hastalıklarıdır.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Gregor Mendel ve Kalıtımla İlgili Temel Kavramlar

Gregor Mendel ve Kalıtımla İlgili Temel Kavramlar Notu Konu Özeti İndir

Gregor Mendel

Gregor Mendel, 1857 yılında yaptığı çalışmalar ile modern genetiğin temelini atmıştır.

• İlk olarak arılarla ilgili çalışmalar yapmıştır. Daha verimli ve sakin bir arı ırkı ortaya çıkarmak amacı ile çaprazlamalar yapmış ancak başarılı olamamıştır.
• Daha sonra bezelyeler ile çalışmalar yapmaya başlamıştır. Yaptığı çalışmalarda kalıtımdan sorumlu birimler olduğunu bulmuştur ve bu birimlere faktör adını vermiştir.

Gregor Mendel’in Çalışmalarında Bezelye Kullanmasının Sebepleri

1. Bezelyenin yetişmesinin kolay olması,
2. Çalışmalarını yapacağı ortamın çok nitelikli olmasına gerek olmaması,
3. Üreme döngüsünün kısa olması nedeni ile çalışma sonuçlarının kısa sürede alınması,
4. Bezelye bitkisi çiçeğinin taç yapraklarının dişi ve erkek organı kapaması (hermafrodit) nedeni ile kendi kendine döllenme(tozlaşma) yapması sonucu istenilen çalışmanın rahatlıkla yapılması,
5. Çalışabileceği karakter sayısının fazla olması
6. Karakterlerin homolog kromozomlar üzerinde bulunması nedeniyle yaptığı çalışma sonuçlarının insanlarla kıyaslanabilmesi

Kalıtımla İlgili Temel Kavramlar

Kalıtım (Genetik): Kalıtsal özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarımını inceleyen bilim dalıdır.

Kalıtsal Özellik: DNA üzerinde şifrelerle tanımlanan özelliklerdir.

Gen: DNA’nın en küçük anlamlı parçasıdır. Her gen yaklaşık 1500 nükleotidden oluşmuştur. Genler harflerle sembollenmiştir. Gregor Mendel yaptığı çalışmalarda gen kavramını tespit etmiş ancak bunlara faktör adını vermiştir. dersimiz.com

Karakter: Çevrenin veya kalıtımın etkisi ile ortaya çıkan özelliklerin her biridir.

• Bazı özellikler sadece kalıtım etkisi ile ortaya çıkar. (kan grubu, saç rengi, göz rengi, enzim…)
• Bazı karakterler hem çevrenin hem kalıtımın etkisi ile ortaya çıkar. (Boy uzunluğu, ten rengi, zeka düzeyi…)
• Bazı karakterler sadece çevrenin etkisi ile ortaya çıkar. (Topal kalmak, Sünnet olmak, Kaslı vücut)

Homolog Kromozom: Biri anneden biri babadan gelen karşılıklı bölgelerinde aynı karakteri temsil eden genler bulunduran kromozomlardır. İnsanda 23 tane homolog kromozom çifti bulunur.

Allel Gen: Homolog kromozomlar üzerinde karşılıklı olarak bulunan ve aynı karakteri temsil eden genlerdir.

Lokus:Allel genlerin homolog kromozomlar üzerinde bulundukları bölgelerdir.

Genotip: Canlıya ait kalıtsal bir özelliğin genlerdeki durumudur. 2n kromozomlu canlılarda genotip iki harfle ifade edilir. (aa, Aa, X^rY)

Fenotip: Genotipin dışa yansımasıdır. Canlının o karakter bakımından dış görünüşüdür. Fenotip tek harfle gösterilir.

Homozigot (Arı-Saf Döl): Allel genlerin aynı olması durumudur. (AA, bb, DD, X^rX^r..)

Heterozigot (Melez Döl): Allel genlerin farklı olması durumudur. (Aa, Bb, Dd…)

Dominant (Baskın) Gen: Heterozigot durumdayken karakterini fenotipte gösterebilen genlerdir. Büyük harfle gösterilir. (A,B,D…)

Resesif (Çekinik) Gen: Heterozigot durumdayken karakterini fenotipte gösteremeyen genlerdir. Küçük harfle gösterilirler. (a,b,d…)

Bağımsız Gen: Farklı kromozomlar üzerinde bulunan genlerdir.

Bağlı Gen: Aynı kromozom üzerinde bulunan genlerdir. Bağlı genler sadece krossing over ile ayrılabilirler.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

DNA Molekülünün Yapısı

DNA Molekülünün Yapısı Ders Notu Konu Özeti İndir

DNA MOLEKÜLÜNÜN YAPISI

DNA; Nükleotid adı verilen ve sürekli kendini yenileyen birimlerden oluşan büyük moleküldür. Açık adı Deoksiribo Nükleik Asit’tir. İsviçreli biyokimyacı Friedrich Miescher’in sperm hücrelerinin çekirdeklerinde saptadığı asit yapısında bu maddelerin, daha sonra yapılan çalışmalarda yalnızca çekirdeğe özgü olmadığı, sitoplâzma da bulunabildiği kanıtlanmıştır.

Parçalandıklarında DNA’ların birçok kez yinelenen basit birimlerden yapıldıkları görülmüştür. Bu birimlerin birleşmesinden oluşan DNA’lar canlı hücrelerin en büyük dev moleküllerini oluştururlar. DNA molekülü üç tip molekülün yinelenmesinden oluşur :

• Beş karbonlu şeker,
• Fosforik asit,
• Çeşitli bazlar.

DNA’daki beş karbonlu şeker deoksiribozdur. Bu maddenin hücrelerdeki bir başka nükleik asit olan RNA’dakinden farkı, ribozundan bir oksijenin eksik olmasıdır.

DNA’NIN YAPISI

DNA’lar iki gruba ait dört çeşit baz içerirler. Bu gruplara pirimidin ve pürin adı verilir.

Pirimidinlerin bir halkada sıralanan dört karbon ve iki azot atomundan yapılmış bir temel iskeleti vardır. Pürinler ise karbon ve azot atomlarından kurulu ikili halka biçiminde bir temel iskelete sahiptir. Bu iskeletlerin serbest bağlarına çeşitli atom ve atom gruplarının bağlanmasıyla değişik pirimidin ve pürinler oluşabilir. DNA’nın yapısındaki dört bazdan sitozin ve timin birer pirimidin;  adenin ve guanin ise birer pürindir. DNA’nın içerdiği üç grup molekül belirli bir düzen içinde birbirlerine bağlanmıştır. Buna göre bir fosfat bir deoksiriboza; o da bir çeşit baza bağlanmıştır. Böylece Fosfat + Deoksiriboz + Baz’dan oluşan moleküle “nükleotid” adı verilir. DNA zincirleri ise yüzlerce nükleotidin birleşmesinden oluşur. Moleküllerin birbirlerine birleşmesi aralarında bir su molekülü çıkarak oluşur. DNA’da 4 çeşit baz bulunduğundan 4 çeşit nükletidten söz edilebilir. Fosfat ve deoksiriboz molekülüne timin bağlanmışsa buna “timin nükleotidi”, ötekilerden biri bağlanmışsa, bağlanan bazın cinsine göre “guanin nükleotidi”, “sitozin nükleotidi” ya da “adenin nükleotidi” adını alırlar. DNA molekülü kimyasal içerik açısından RNA ile karşılaştırıldığında, riboz ve deoksiriboz farkı dışında bazlarında da fark görülür. DNA’daki “timin nükleotidi” yerine RNA’da “urasil nükleotidi” bulunur.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Besin Zinciri

Besin Zinciri Ders Notu Konu Özeti İndir

Bir bölgede canlı ve cansızlardan oluşan sisteme ekosistem denir. Canlılar doğrudan veya dolaylı olarak beslenmek için, birbiriyle etkileşmesi sonucu besin zinciri oluştururlar. Bir besin zincirinin halkalarını farklı canlı türleri oluşturur. Üreticiler, güneş enerjisini dönüştürüp hücrelerinde tutabilen canlılardır. Bu özellikleri sayesinde kendi besinlerini kendileri üretebilirler. Mesela bitkiler biz insanlar gibi veya doğadaki diğer canlılar gibi besin arayışı içerisine girmezler. Üretici (ototrof) olan bu canlılar inorganik maddelerden fotosentez yaparak, organik madde (basit şeker = besin = glikoz) ve oksijen üretirler. (Üreticiler, güneş ışığını doğrudan kullanabildiği için besin zincirinin ilk basamağında yer alır.)

Besin üretmeyen ve besinini dışarıdan hazır olarak alan canlılara tüketici (heterotrof) denir. Örnek: Koyun, köpek, kaplumbağa. Tüketici olan canlı grupları da besin aldıkları kaynağa ve besin alma şekline göre gruplara ayrılırlar. Sadece çevrelerindeki üretici canlıları yiyerek bitkisel kaynaklı olarak beslenen canlı grubuna otoburlar denir. Örnek: Tavşan, Maymun, Koyun, Eşek. Çevrelerindeki hayvansal organizmaları yiyerek beslenen canlı grubuna ise etoburlar denir. Örnek: Timsah, kertenkele, baykuş. Çevrelerindeki bitkisel ve hayvansal kaynaklı organizmaları yiyerek beslenen canlı grubuna ise hem etçil hem otçul (hepçiller) denir. Örnek: İnsan, tavuk, ayı. Bir de toprağa düşen bitki ve hayvan artıklarını çürüterek, toprağa karışmasını sağlayan canlılar vardır. Bu canlı grubuna da ayrıştırıcılar denir. Ayrıştırıcıların etkinlikleri sonucunda canlı vücudunu oluşturan organik ve inorganik maddeler toprağa geçmiş olur.

Mantarları (küf mantarı, maya mantarı, şapkalı mantarlar) ve bakterilerin büyük bir kısmını ayrıştırıcılara örnek olarak verebiliriz. Ayrıştırıcılar besin zincirinin her basamağında bulunabilir. Bu anlatılan canlı grubundan doğada en çok bulunan bitkiler yani üreticilerdir. Çünkü üreticiler güneş enerjisini doğrudan kullanabildikleri için daha fazla sayıda bulunurlar. Tüketiciler ise üreticilerden veya diğer otoburlardan dolaylı olarak güneş enerjisinden yararlandıkları için sayıları giderek azalır. Aynı şekilde üreticiler güneş enerjisini doğrudan kullanabildikleri için sahip oldukları enerji besin zincirinin diğer halkasındaki canlılara göre daha fazladır. Doğada birbiriyle ilişkili birçok besin zinciri vardır. Birbiri içine alan bu besin zincirlerinin hepsi besin ağı olarak adlandırılır.

İşinize Yarayabilir

Fen Bilimleri Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar