Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Tiyatro

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Tiyatro Ders Notu Konu Özeti İndir

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Tiyatro

İnsan ve toplum yaşamının çelişkilerini, karşıtlıklarını; insanın insanla, doğal ve toplumsal çevreyle ilişkilerini, çatışmalarını, söz ve eylemle sahnede canlandırma sanatına tiyatro, tiyatro yapıtlarına da oyun(drama) denir.

Tiyatronun Genel Özellikleri:

1. İnsanı ve toplum yaşamını sahnede canlandırma yoluyla yansıtmaya çalışır.
2. İnsana ders vermek, onu düşündürmek onu yorum yapmaya yönlendirmek amacı taşır.
3. İlk insan toplulukları ile ortaya çıkmış, antik çağlarda asıl kimliğine kavuşmuştur.
4. İlk tiyatro Atina’da oynanmıştır.
5. Somuttur; göze ve kulağa aynı anda seslenir.
6. Roman ve hikaye soyut yani sadece yazıyla sınırlı olmasına rağmen tiyatro somuttur.
7. Genellikle oynanmak için yazılır. Okunmak için yazılan tiyatro türleri de vardır.
8. Tiyatrolar genellikle bir senaryoya bağlıdır.
9. Tiyatronun unsurları: ‘’Yazar, eser, oyun ve seyirci’’dir.
10. Tiyatronun temel ögeleri: ‘’ Olay, yer, zaman ve kişiler’’dir.

Türk Edebiyatında Tiyatronun Genel Özellikleri:

1. Yuğ, sığır, şölen adı verilen dinsel törenlerdeki gösteriler Türk tiyatrosunun temeli sayılmaktadır.
2. Türk edebiyatında tiyatro ihtiyacı asırlarca ‘’Ortaoyunu, Karagöz ve Meddah’’ oyunlarıyla sağlanmıştır.
3. Tanzimat döneminde tiyatro halkı eğitmenin aracı olarak görülmüş ve kullanılmıştır. Bu dönemde Ahmet Vefik Paşa’nın Moliere’den yaptığı çeviriler, Teodor Kasap ve Direktör Ali Bey’in Fransız edebiyatının etkisiyle yazdıkları sayesinde halka sevdirilmiştir.
4. Ahmet Mithat Efendi, Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Abdulhak Hamit Tarhan, Ahmet Vefik Paşa Tanzimat döneminin tanınmış tiyatro yazarlarıdır.
5. Edebiyatımızda Namık Kemal tiyatrolarını ‘’oynanmak için’’ yazarken, Abdulhak Hamit Tarhan ‘’okunmak için’’ yazmıştır.
   Cumhuriyet döneminde Ahmet Kutsi Tecer, Haldun Taner, Tarık Buğra, Necati Cumalı, Ahmet Muhip Dıranas, Refik Erduran, Turan Oflazoğlu, Orhan Asena tiyatro ile ilgili eserler vermişlerdir.

Önemli Özellikleri Olan Tiyatro Eserleri :

Batılı anlamda ilk tiyatro      Şinasi   Şair Evlenmesi

Sahnelenen ilk tiyatro      Namık Kemal  Vatan yahut Silistre

Aruzla ilk manzum tiyatro      A. Hamit Tarhan – Eşber veya Sardanapal

Heceyle ilk manzum tiyatro        A. Hamit Tarhan – Nesteren

İlk uyarlama tiyatro eserinin yazarı    Ahmet Vefik Paşa – Moliere’den

İlk tiyatro denemesi        Hayrullah Efendi       Hikaye-i İbrahim Paşa ve İbrahim Gülşeni (1844)

Cumhuriyet Dönemi’nde heceyle ilk tiyatro    Yusuf Ziya Ortaç         Binnaz

Epik tiyatronun kurucusu      Haldun Taner          Keşanlı Ali Destanı

Komedi türünün ilk ustası      Aristophanes dersimiz.com

Trajedi türünün ilk ustası      Aiskylos

Dram türünün özelliklerini ortaya koyan ilk kişi         Victor Hugo     Cromwell

Türk Edebiyatı’ndaki ilk dram     Recaizade Mahmut Ekrem     Afife Anjelik

İlk Müslüman kadın tiyatrocu     Afife Jale

İlk yerli tiyatro binası                Naum Tiyatrosu (1844)

İstanbul’da temsil vermek üzere kurulan ilk tiyatro  Gedik Paşa

Önemli Tiyatro Terimleri

Opera: Orkestra eşliğinde söylenen, tüm sözleri bestelenmiş oyun.

Operet: Yergi içerikli, konuşmalı ve şarkılı bölümleri birbirini izleyen hafif eğlenceli oyun.

Vodvil(Entrika komedisi): Yalnızca güldürme amacı güden, karmaşık olaylar ve yanlış anlamalar üzerine kurulan, beklenmedik bir şekilde biten komedi türüdür.

Pandomim(mim): Sessiz hareketler, jestler, yüz ifadeleri ve kostümler yoluyla duyguları, düşünceleri anlatmaya yarayan tiyatro çeşididir.

Suflör: Tiyatroda, kuliste bulunarak oyunculara sözlerini fısıltıyla söyleyip hatırlatan yardımcı.

Temsil: Bir tiyatro eserinin oynanması.

Diyalog: Kişilerin karşılıklı konuşmaları.

Monolog: Bir kişinin tek başına konuşması.

Kulis: Sahne arkası.

Fars: Toplumdaki düzensizlikleri alaylı anlatımla yeren, daha çok halk zevkini okşayan kaba güldürü.

Feeri: Kişileri melek, cin, peri…olan sahnelenmiş masal. Bu türde halk efsanelerinden yararlanılır.

Skeç: Kısa yazılmış, güldürme amaçlı oyun.

Melodram: Bestelenmiş dramdır.

Kabare: Güncel, toplumsal konuları eleştirel bir tavırla yansıtan, izleyici ile içlidışlı olunan oyunlardır.

Drama: Bir tiyatro metninin oyuncular tarafından sahnede canlandırılmasıdır.

Dublör: Tiyatro ve sinemada bir rolün yedek oyuncusudur.

Fasıl: Bölüm, tiyatroda perdenin karşılığıdır.

Jest: Sanatçının bütün hareketlerine verilen ad.

Kostüm: Sinema ve tiyatroda oyuncu elbiselerine verilen ad.

Mimik: Kaş, göz, yüz hareketleriyle bir duygu ve düşüncenin anlatılmasıdır.

Mizansen: Oyuncuların sahnedeki hareketlerine denir.

Tiyatro Terimleri Sözlüğüne Buradan Ulaşabilirsiniz.

Rejisör: Bir piyesi sahneye koyan kişidir.

Sahne: Oyunun her bölümüne verilen ad.

Senaryo: Bir oyunun ve filmin bütün ayrıntılarıyla yazıldığı metindir.

İşinize Yarayabilir

Edebiyat Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Hikaye(Öykü)

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Hikaye(Öykü)

Olmuş ya da olabilecek olayları yere ve zamana bağlayarak bir kurgu içinde anlatan, insan yaşamından kesitler sunan kısa yazı türüne hikaye(öykü) denir.

• Anlatım bakımından romana benzeyen; ancak romandan daha kısa bir yazı türüdür.
• Olaylar yüzeyseldir.
• Kişilerin hayatlarının bir tek yanı anlatılır: çalışkanlık,  titizlik,  cesaret…
• Önceleri destanların görevini yüklenmiş,  Rönesans’tan sonra gelişme göstermiştir. Türk edebiyatına hikayecilik girmeden önce ‘’halk hikayesi, destan, masal, efsane, mesnevi’’ gibi türlerle bu boşluk doldurulmaya çalışılmıştır.
• Öykü, Türk edebiyatına Tanzimat edebiyatı ile gelmiş asıl gelişimini Servetifünun ve Milli Edebiyat dönemlerinde göstermiş, Cumhuriyet döneminde de bu gelişim doruğa ulaşmıştır.
• Sait Faik Abasıyanık, Ömer Seyfettin, Memduh Şevket Esendal, Halikarnas Balıkçısı, Sabahattin Ali, Orhan Kemal, Aziz Nesin, Haldun Taner…başarılı öykü yazarlarımızdır.

Önemli Özellikleri Olan Hikaye(öykü)ler :

İlk öykü A.Mithat Efendi       Letaif-i Rivayet(Anlatılagelen öyküler)

Batılı anlamda ilk öykü (ilk realist öykü)   Samipaşazade Sezai  Küçük Şeyler

Basılan ilk küçük hikaye kitabı              Samipaşazade Sezai  Küçük Şeyler

Dünya edebiyatındaki ilk hikayeci ve eseri Boccacio  Decameron

Konuşma diliyle yazılan ilk hikayenin sahibi Ömer Seyfettin dersimiz.com

Gerçek anlamda ilk kez Anadolu’yu işleyen Refik Halit Karay

İlk öykü denemesi     Emin Nihat Tarlan Müsameratname

Yayınlanmış ilk öykü kitabı   Emin Nihat Tarlan Müsameratname

Dünyadaki ilk özgün çizgi roman hikayesi       Chester Gould     Dick Tracy

İki tür hikâye tekniği vardır:

A- Klasik Hikâye (Olay Hikayesi/Maupassant Tarzı Hikâye):

• Olay esas alınır.
• Serim,  düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur.
• Türk edebiyatında Ömer Seyfettin en önemli temsilcisidir. Bunun dışında Refik Halit Karay, Sabahattin Ali ve Tarık Buğra gibi yazarlar da olay öyküleri yazmışlardır.

B- Modern(Çağdaş) Hikâye (Durum Hikayesi/Kesit Hikayesi/Çehov Tarzı Hikâye):

• Olaylardan çok insanın belli bir zaman dilimindeki durumu anlatılır.
• Çoğu zaman belli bir kişi olmadığı gibi bir olay da yoktur.
• Öykülerdeki çekicilik genellikle anlatımdaki şiirsellikten gelir.
• Türk edebiyatında Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal, Nezihe Meriç durum öykücülüğünün önemli temsilcileridir.

Hikâye ve Romanın Farkları

Hikâye anlatım olarak romana benzer; ama aslında onun romandan çok farklı yanları vardır:

1. Hikâye türü, romandan daha kısadır.
2. Hikâyede temel öge olaydır. Romanda ise temel öge karakter, yani kişidir. Hikâyeler olay üzerine kurulur, romanlar ise kişi üzerine kurulur.
3. Hikâyede tek olay bulunmasına karşılık romanda birbirine bağlı olaylar zinciri vardır. Romandaki olaylardan her biri hikâyeye konu olabilir.
4. Hikâyede kahramanların tanıtımında ayrıntıya girilmez, kahramanlar her yönüyle tanıtılmaz. Romandan farklı olarak hikâyede kişiler sadece olayla ilgili yönleriyle anlatılır. Bu yüzden hikâyelerdeki kişiler bir karakter olarak karşımıza çıkmaz.
5. Öyküde, olayın geçtiği yer (çevre) sınırlıdır ve ayrıntılı olarak anlatılmaz. Romanlarda olaylar çok olduğu için olayların geçtiği çevre de geniştir. Bu çevreler çok ayrıntılı olarak anlatılır.
6. Hikâyeler kısa olduğu için anlatım yalın, anlaşılır ve özlüdür. Romanlarda ise anlatım daha ağır ve sanatlıdır.

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Hikaye(Öykü) Ders Notu İndir

 Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Fabl, Halk Hikayeleri

 Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Fabl, Halk Hikayeleri Notu İndir

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Fabl, Halk Hikayeleri

FABL:

İnsanlar arasında cereyan eden olayları hayvanlar bitkiler ya da cansız varlıklar arasında geçiyormuş gibi göstererek bu yolla insanlara ahlak ve ibret dersi vermek örnek göstermek ya da bir düşünceye güç kazandırmak isteyen bir çeşit masaldır.

• Teşhis ve intak sanatları üzerine kurulmuştur.
• En önemli bilinen kişileri Beydeba,  Ezop ve La Fontaine‘dir.
• Türkiye’de ise Ahmet Mithat Efendi ve Şinasi‘dir.
• Fabllar manzum (şiir) veya nesir (düz yazı) biçiminde yazılabilirler.
• Dünyadaki ilk fabl örneği Beydaba’nın Kelile ve Dimne (Pança Tantra)’sidir.
• Fabl türündeki ilk eserimiz Şeyhi’nin Harname’sidir.
• Batılı anlamda ilk fabl örneğimiz Şinasi’nin Eşek ile Tilki Hikayesi’dir.
• İlk fabl çevirilerini Şinasi, La Fontaine’den yapmıştır.(Tercüme-i Manzume) dersimiz.com
• Eski Yunan şairlerinden Aisopos ‘’Fabllar’’ adlı eseriyle fabl türünün kurucusu sayılır.

HALK HİKAYELERİ:

Toplumsal iz bırakmış bir olaydan veya bir yazınsal ürünün sözlü kültürde bıraktığı derin etkiden kaynaklanarak ortaya çıkan halk edebiyatı ürünlerine verilen isimdir.

• Halk hikayelerinde destanlara göre tarihi olaylara daha az yer verilir. Halk hikayelerinde kişiler destanlara göre gerçeğe daha yakındır.
• 15. yüzyılda yazıya geçirilen Dede Korkut Hikayeleri Türk edebiyatında destandan halk hikayeciliğine geçiş eseridir. Toplam 12 hikayeden oluşur. Nazım nesir karışık yazılmıştır. Eserin arı ve duru bir Türkçesi vardır. Eserde oğuzların diğer boylarla yaptığı savaşlardan bahsedilir. Eserde adı geçen Dede Korkut bilge bir kişidir.
• Halk hikayeleri, ağırlıklı olarak aşk hikayelerini içerir: Kerem ile Aslı, Arzu ile Kamber, Ferhat ile Şirin…
• Kahramanlık hikayeleri de vardır: Köroğlu, Battal Gazi…
• Destanlardaki alp tipi yerini halk hikayelerinde aşık tipine bırakmıştır.
• Halk hikayeleri, saz eşliğinde, aşıklarca söylenir.
• Gerçeklere dayanmakla birlikte olağanüstü unsurlarda taşır.

İşinize Yarayabilir

Edebiyat Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Efsane, Destan

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Efsane, Destan Ders Notu İndir

Düzyazı Türleri / Anlatmaya Bağlı Türler – Efsane, Destan

EFSANE: Olağanüstü kahramanların hayatlarını ve başlarından geçen olayları anlatan yazı türüdür.

1. Hayal gücünün ürünü ve bilinen en eski türdür.
2. Arapçadaki karşılığı ustûre, Farsçadaki karşılığı fesane, Yunancadaki karşılığı ise mitos dur. Efsaneleri araştıran bilim dalına da mitoloji denir.
3. Eski dönemlerde tabiat olaylarının nedenlerini bilmeyen insanlar, bu olayları açıklama gereği hissetmişlerdir. Yağmurun yağması, gök gürültüsü, şimşek çakması gibi birçok olayı kendilerine göre yorumlamışlar, efsaneler vasıtasıyla bunlara açıklık getirmişlerdir.
4. Efsanelerde kahramanlar Tanrı, ruh, melek gibi kavramlar bazen de taş, kaya, dağ gibi doğa parçası unsurlardır. Bu kahramanlar hikayelerde kişileştirilir(teşhis) ve konuşturulur(intak).
5. Ancak tek tanrılı dinlerin gelmesi, bilimin ilerlemesi sonucunda insanlar merak ettikleri soruların cevabını öğrenmişler; bu durumda efsaneler değişikliklere uğramıştır.
6. Bu değişikliklerden sonra efsaneler artık az da olsa tarihi gerçekliklerden beslenmeye başlamış ve bazı efsaneler yazıya geçirilmiştir.
7. Son aşamada ise ideal insan ve ideal toplum tipini örneklendiren hikayelere dönüşmüştür. Menkıbe denen bu hikayelerden bazıları günümüze kadar ulaşmıştır.
8. Türk edebiyatında Boş Beşik, Çoban Çeşmesi, Gelin Kaya, Yusufçuk Kuşu gibi efsaneler halen halk arasında söylenmektedir.

DESTAN: Milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış tarihi, toplumsal ve doğal olayların nesilden nesile aktarılmış; aktarılırken de hayal unsurlarıyla süslenmiş, değiştirilmiş çok uzun manzum eserlerdir.

1. Bilinmeyen bir dönemden başlar ve 11. yüzyıla kadar devam eder.
2. Efsaneden sonra bilinen en eski türdür.
3. Sözlü edebiyat ürünüdür; ancak sonradan yazıya geçirilen destanlar da vardır.
4. Yazı türleri içinde en uzun olanıdır.
5. Yunanca karşılığı epos, epope dir.
6. Destanlar, söylendiği toplum içinde kahraman-bilge bilinen efsanevi bir kişinin etrafında oluşmuş didaktik ögeler taşıyan bir türdür.
7. Destanlar genelde kopuz eşliğinde söylenir. Kopuzu çalan kişilere de şaman, baksı, bahşi, ozan, kam, oyun gibi çeşitli isimler verilir. Bunlar aynı anda din adamı, şair, edebiyatçı ve müzisyendirler.
8. Destanlar bir toplumun ortak hayat görüşünü yansıtır. dersimiz.com
9. Deprem, göç, kuraklık, bulaşıcı hastalık gibi toplumların hayatını derinden etkileyen olaylar sonucunda yazılır.
10. Genellikle manzum şeklindedirler. Az da olsa nazım-nesir karışık olan destanlar da vardır. Destanlar da şiir olan bölümler yarım uyaklı, redifli dörtlüklerle ve 11’li hece ölçüsüyle söylenir.
11. Olağanüstü olaylar ve kahramanlar vardır.
12. Destan kahramanları yarı tanrısal nitelikler taşıyan han, hakan ve kağan gibi kişilerdir.

Uyarı 1: Destanlar doğuş(çekirdek), yayılma(oluşum), yazılış(derleme/tespit edilme) olmak üzere 3 safhada oluşur.

Uyarı 2: Türk destanları henüz 3. aşamayı tam olarak tamamlamamıştır.

Destanlar doğal ve yapay(suni) olmak üzere 2 gruba ayrılır:

Doğal Destan: Yazarı belli olmayan(anonim), İslamiyet öncesi dönemde yaşanmış olayları konu alan sözlü destan türüdür.

Yapay(Suni)Destan: Yazarı belli olan, daha yakın zamanda yazılan ve olağanüstü durumlara daha az yer veren destan türüdür.

Doğal Destanların Özellikleri

1. Anonimdir.
2. Manzumdur.
3. Gerçek bir olaydan hareketle yazılmıştır.
4. Yer ve zaman belirsizdir.
5. Ait oldukları ulusun geçmişinden izler taşır.
6. Olağanüstü, masalımsı ayrıntılar ve mitolojik ögeler içerir.

Türk Destanlarının Özellikleri

1. Dörtlüklerden oluşmuştur.
2. Yarım uyak ve redif kullanılmıştır.
3. Dil, katıksız Türkçedir.
4. Gerçek ve olağanüstü olaylar karışıktır.
5. Olaylar belli bir coğrafyada geçer.
6. Tarihi, dini ve milli değerlere yer verilir.

İşinize Yarayabilir

Edebiyat Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar