10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 283 Cevabı

Yazma bölümünde hazırladığınız veya herhangi bir güvenilir kaynaktan seçtiğiniz haber metnini haberin içeriğini yansıtacak şekilde sununuz. Sunumunuzu yaparken haber spikerinin özellikleri ile ilgili yukarıda verilen bilgileri göz önünde bulundurunuz.

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 282 Cevabı

Yaşadığınız veya kurguladığınız bir olayı aşağıdaki yönergeler doğrultusunda haber metni hâline getiriniz

• Cevap:  Bu kez selfie Uzay’dan geldi
  
  

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (UUİ) görev yapan ABD’li iki astronot teknik bir arızayı gidermek için uzay yürüyüşlerini tamamladı. Astronot Rick Mastracchio ise selfie çekmeyi ihmal etmedi.

NASA astronotları Steve Swanson ve Rick Mastracchio, 1.5 saatlik uzay yürüyüşlerini tamamladı.

Astronotlar, arızalanan bilgisayarı yenisiyle değiştirdi. Genellikle 5-6 saat süren yürüyüşler bu kez kısa süresiyle dikkat çekti.

Astronot Rick Mastracchio ise yürüyüş sırasında çektiği selfie fotoğraf denemelerini Twitter hesabından paylaştı. Mastracchio, “Uzay giysisi iyi bir selfie çekmeyi zorlaştırıyor” notunu düştü.

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

İzlediğiniz bir meddah ve stand-up gösterisinden hareketle kısa bir meddah oyunu sununuz.

Okulunuzda yapılacak kısa bir gösteri için önce meddahlık veya Cem Yılmaz videoları izleyin. Sonra da kendinize göre yeniden uyarlama yaparak yazınız.

Genel Ağ’dan Karagöz oyunu videoları izleyiniz. Bu konuyla ilgili görüşlerinizi sınıfta paylaşınız. |

Günümüz insanına çok fazla hitap etmese de geçmiş dönemdeki Karagöz oyunları o dönem insanlarını çokça eğlendiren ve de eğlendirirken bir şeyler de öğreten bir yapıdadır.

Sunumunuzu hazırlarken ünitede araştırma sonunda edindiğiniz bilgilerden yararlanınız.

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

6. ÜNİTE SONU ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 244 Cevabı

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere doğru kelimeyi/kelimeleri yazınız.

1. Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk tiyatro örneği, Şinasi tarafından yazılan şair Evlenmesi adlı eserdir. Türk edebiyatında sahnelenen ilk tiyatro eseri, Namık Kemal tarafından yazılan Vatan Yahut Silistre adlı eserdir.
2. Tanzimat Dönemi tiyatrosunda Ahmet Vefik Paşa ve Direktör Ali Bey yaptıkları uyarlamalar ve çeviriler ile tanınmışlardır.
3. Cumhuriyet Dönemi tiyatrosunda Köy ve köylü hayatı, köyden şehre göç, ekonomik hayat, yurt dışına gidenlerin yaşadıkları, kadının toplumdaki yeri gibi yeni temalar olarak tiyatro eserlerinde işlenmiştir.
4. Metinsiz, suflörsüz, ezbersiz bir şekilde “palanga” denilen meydanda oynanan orta oyunu geleneksel Türk tiyatrosunun nükte ve cinasa çok önem veren bir türüdür.
5. Geleneksel Türk tiyatrosunun bir türü olan Karagöz; giriş, muhavere, fasıl, bitiş bölümlerinden oluşur.

Özellik

1. Okumamış adam tipi (ç)
2. Zengin adam ve mirasyedi tipi (b)
3. Kadın tipi (c)
4. Pineklemekle ömür geçiren tip (a)
5. Görgü kurallarına uygun davranan, öğrenim görmüş tip (d)

Tip

a) Tiryaki
b) Çelebi
c) Zenne
ç) Karagöz
d) Hacivat

7. Meddah hikâyeci, aslında tiyatronun çeşitli kişilerini kişiliğinde toplamış bir aktör; meddahlık da tek kişilik bir tiyatrodur bir bakıma. Meddah, kahvehanelerde hünerini göstereceği zaman dinleyicilerden daha yüksekçe bir sekiye konmuş bir iskemleye oturur; elinde bir baston, omzunda da büyükçe bir mendil tutardı. Mendili, türlü ses ve şive taklitleri yaparken ağzını, burnunu kapamak için bastonu da çeşitli gürültüler çıkarmak için kullanırdı. Hikâyesinin üslubu da taklitli bir anlatıya uygulanmıştı. Meddahın hikâyesine başlarken, dinleyici ve seyircilerden kimsenin alınmaması için “İsim isme, kisb kisbe, semt semte benzer. Geçmiş zaman söylenir; yalan, gerçek dinlenir, vakit geçer” yollu kalıp ifadelerini sıralardı. Metnin sonunda da sürçü lisan ettikse affola biçiminde özür dileyen kalıp ifadelere yer verirdi.

Bu parçada meddah ile verilen bilgilerden yola çıkarak Meddahlık geleneği ile orta oyununun benzer ve farklı yönlerini yazınız.

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 245 Cevabı

Aşağıdaki kutucuklarda “TİYATRO” ünitesi ile ilgili 8-14. soruların cevapları bulunmaktadır. Buna göre kutucuklarda yer alan harfleri boş bırakılan yerlere yazarak soruları cevaplayınız. (Soruların birden fazla cevabı olabileceğini göz önünde bulundurunuz.)

8. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri geleneksel Türk tiyatrosu ürünlerindendir?

Cevap: B, Ç ,F, İ

9. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri gölge oyununun sergilendiği perdeye verilen isimlerdendir?

Cevap: E

10. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Karagöz ve orta oyunundaki bölümlerdendir?

Cevap: H, I

11. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Tanzimat Dönemi tiyatro yazarlarındandır?

Cevap: D, G 

12. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Türk tiyatrosunda Batılı anlamda yazılan ilk tiyatro örneğidir?

Cevap: A

13. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Karagöz oynatanlara verilen adlardandır?

Cevap: Ğ

14. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri orta oyununda mekân olarak kullanılan yerlerdendir?

Cevap: C

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 246 Cevabı

15-16. soruları aşağıdaki metne göre cevaplayınız.

15. Okuduğunuz metin, Tanzimat Dönemi’ne ait bir tiyatro metnidir. Bu bilgiden hareketle metinden Tanzimat Dönemi tiyatrolarıyla ilgili çıkarımlarda bulununuz.

Tanzimat edebiyatı ile edebiyatımıza giren tiyatro, tıpkı Tanzimat romanında olduğu gibi tarihi ve sosyal konuları işlemiştir.

Bu dönem tiyatro çalışmaları telif, tercüme ve adaptasyon olmak üzere üç gurupta toplanabilir.

Daha ziyade komedi türünde eserler yazılmış ve oynanmıştır.

16. Okuduğunuz metni, bugünün tiyatro anlayışı ile benzerlikler ve farklılıklar bakımından karşılaştırdığınızda neler söyleyebilirsiniz?

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 247 Cevabı

17. Yanlış anlaşılmalara dayanan güldürü şive ve taklitlere de yer veren oyun ramazanda İstanbul’un her semtinde ve herhangi bir kahvehanede oynanabilirdi. Bu oyun; malum, meydan oyunudur. Seyirciler bu meydanın etrafını çepeçevre kuşatırdı, yalnız bir tarafı açık bırakılırdı. Bu oyunun dekoruna gelince, “yeni dünya” denilen bir çeşit paravana idi. Bu yeni dünya kurulduğu zaman sanki bir ev olurdu. Eşyası da iki iskemleden ibaretti. Gözlemeci adlı oyunlarda olduğu gibi çok kısa bir yeni dünya bulunurdu ki buna dükkân denilirdi. Dükkânda tek iskemle vardı.
Bu parça aşağıdaki cümlelerden hangisiyle devam ettirilirse bilgi yanlışı olur?
A) Bu oyunda Kavuklu ve Pişekâr tipleri oyunun temel kişileridir.
B) Oyuna zurna, çift-nara gibi çalgılar eşlik eder.
C) Bu oyun gölge oyunu olarak da adlandırılmıştır.
D) Kalabalık kişi kadrosuna sahip olan oyun doğaçlama oynanır.
E) Oluştuğu dönemin sosyal yaşamından izler taşır.

Cevap: C

18. Geleneksel Türk tiyatrosuna özgü bir sahne oyunu da “hayal oyunu” adı verilen Karagöz’dür.
Bu cümleyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Tırnak işareti vurgu amacıyla kullanılmıştır.
B) Yapım ve çekim eklerine örnek vardır.
C) Yüklemin türüne göre isim cümlesidir.
D) Sıfat ve isim tamlamaları kullanılmıştır.
E) Ögelerin dizilişine göre devrik cümledir.

Cevap: E

19. Tiyatroda dekor, kostüm, ışık, müzik gibi unsurlar olayları belirginleştirmeye yarar. Başka bir deyişle olayların daha canlı bir görünüm kazanmasını sağlar. Mekân ve dekor, geleneksel tiyatroda standart bir özellik göstermesine karşılık modern tiyatroda aynı eserin farklı temsillerinde, metinle ilişkili veya metinden bağımsız olarak farklı mekân ve dekor uygulamaları olabilir.
Bu parçayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Tanımlamanın olduğu
B) Fiilimsilere yer verildiği
C) Açıklama anlatım biçiminin kullanıldığı
D) Karşılaştırmadan yararlanıldığı
E) İsim ve sıfat tamlamasının kullanıldığı

Cevap: A

20. (I) Karagöz, karanlık bir yerde gerisinden aydınlatılmış beyaz bir perdede tasvirlerle oynatılan bir oyundur. (II) Değişik şive ve ses taklitlerinin yer aldığı oyunda Karagöz ve Hacivat başlıca tiplerdir. (III) Tuzsuz Deli Bekir, Kayserili, Acem, Yahudi, Karagöz’ün karısı, Cüce gibi tipler de bu oyunda yerini alır. (IV) Karagöz oyunu giriş, muhavere, fasıl ve bitiş olmak üzere dört bölümden oluşur. (V) Oyuna adını veren asıl konunun ele alındığı bölüm muhaveredir.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışlığı yapılmıştır?
A) I B) II C) III D) IV E) V

Cevap: E

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 232 Cevabı

1. “Kostüm, ışık, dekor, makyaj…” gibi unsurların tiyatro eserinin başarı ile sahnelenmesindeki önemi ile ilgili neler düşünüyorsunuz?

Bunlar modern tiyatronun olmazsa olmazlarıdır. Canlandırma ve hissettirme için en önemli unsurlardır. İletinin en iyi ve etkili şekilde izleyicilere ulaştırılması için çok önemlidir.

2. Bir tiyatro oyunu mu yoksa sinema mı sizi daha çok etkiler? Düşüncelerinizi sözlü olarak ifade ediniz.

Tiyatro daha çok etkiler. Çünkü orada insanları/ oyuncuları daha yakından ve canlı görmek performanslarını daha doğal şekilde izlemek çok etkileyicidir.

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 235 Cevabı

1. • Ağladığını gördükçe öyle yüreğim kalkıyor ki, merhametimden yengeliğini kendim edeceğim geliyor.
• Hemen hoş hâl ile geçinmenizi can ü gönülden dua ederim.
Yukarıdaki cümleler okuduğunuz metinden alınmıştır. Bu cümlelerde altı çizili kelime gruplarının anlamlarını cümlenin bağlamından, hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizi TDK’nin Türkçe Sözlük’ünden kontrol ediniz.

• yüreğim kalkıyor: Heyecanlanmak.
• can u gönülden: kalp ve gönül anlamında içten gelmek.

2. Müştak Bey’in yerinde siz olsaydınız onun yaşadığı böyle bir olay karşısında nasıl davranırdınız?

Ben daha sert tepki verirdim. Çünkü kandırılmak kötü bir şey. Kesinlikle büyük kızla evlenmezdim. Bir de en başından beri görücü usulü ile evlenmek yanlış olduğu için bu işe hiç girmezdim. 

3. Okuduğunuz metinde geçen diğer kişilerin özellikleriyle ilgili neler söyleyebilirsiniz?

MÜŞTAK BEY: Güvey ve Kumru Hanımın aşığı. Müştak Bey aşka susamış, aşkla körü körüne hareket eden, sevincin ümitsizliğinde en son derecesine çıkan biridir. Müştak Bey alafranga tutum ve davranışı, kılık ve kıyafetiyle mahallelinin hoşuna gitmeyen, fakir fakat oldukça kafalı bir insandır.
KUMRU HANIM: Müştak Beyin sevgilisi ve Sakine Hanımın kız kardeşidir. Kumru hanım çok genç ve güzel bir hanımefendidir. O da Müştak Beye aşıktır.
SAKİNE HANIM: Kumru Hanımın büyük kız kardeşidir. Sakine Hanım; Kumru Hanıma göre oldukça yaşlı, çirkin, kart, kambur ve evde kalmış bir bayandır. Sakine Hanım eserde Müştak Beyin nikahlısıdır.

YARDIMCI KİŞİLER:

HİKMET EFENDİ: Müştak Beyin en iyi dostlarından biridir. Çok pratik zekalı bir kişiliğe sahiptir. Hikmet Efendi; aklı başında, ağırbaşlı ve Müştak Beyi o zor durumdan kurtaran kişidir.
ZİBA DUDU: Evlenmeye aracılık yapan kılavuz kişidir. Müştak Beyin başına bu derdi açanlardan biridir. Ziba Dudu; çok geveze, laf taşıyan ve ortalığı karıştırmayı seven bir kişiliktir.
HABBE KADIN: Müştak Beyin yengesidir. Müştak Beyin başına gelenleri duyunca feryadı basıp ortalığı karıştırıyor. Çok aceleci ve panik bir kişiliğe sahiptir.
EBULLAKLAKATÜL’ENFİ: Sakine Hanımın nikahını kıyan imamdır. O da Sakine Hanımı Müştak Bey’e yamamaya çalışanlardan biridir. Çok düzenbaz, aşağılık ve dini başka şeylere alet eden bir tiptir. Aynı zamanda oldukça geveze, gürültücü, iri ve uzun burunlu çirkin biridir.

4. Metinde anlatılanlardan hareketle temayı belirleyiniz.

Tema: görücü usulü ile evlenmenin yanlışlığı ve ortaya çıkaracağı olumsuz sonuçlardır.

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 236 Cevabı

5. Hikâyedeki olayları gerçekleşme sırasına göre belirleyerek aşağıdaki şemalara yazınız.

• Müştak Bey’in kendisine gösterilen kız yerine ablasının verilmek istenmesini anlaması.
• Konuyu çözmesi için Ebulaklakaya gidilmesi
• Ebulaklakanın Müştak Bey’e durumu kabullenmesini söylemesi
• Hikmet Efendi’nin olayı çözmesi ve sorunu ortadan kaldırarak Müştak Efendi’yi uyarması.

6. “Mekân ve dekor geleneksel Türk tiyatrosunda standart bir özellik göstermesine karşılık modern tiyatroda aynı eserin farklı temsillerinde, metinle ilişkili veya metinden bağımsız olarak farklı mekân ve dekor uygulamaları vardır.” Bu bilgiden hareketle okuduğunuz metinde dekorun nasıl düzenlenmesi gerektiğini söyleyiniz.

Dekor geleneksel ile modern tiyatro arası bir eser olduğu için istenirse geleneksel tarzda tek bir sahne şeklinde istenirse de birden fazla sahne şeklinde de düzenlenebilir.

7. Metnin dil ve anlatım özellikleriyle ilgili neler söyleyebilirsiniz?

 Metnin dönemine göre sadedir. İfadeler açık ve nettir. Çünkü diyalog tarzında bir anlatım benimsenmiştir. Bundan dolayı da halkın anlayacağı bir dil tercih edilmiştir. Anlatım özelliklerine gelince, şair o zamanın en önemli sorunlarından biri olan görücü usulüyle evlenmeyi en anlaşılır şekilde anlatmıştır. Ayrıca eserin anlatımı oldukça akıcıdır.

8. Okuduğunuz metinde güldürü ögeleri nelerle sağlanmıştır? Metinden örnekler vererek açıklayınız.

Yanlış anlamalara dayalı bir anlatımın tercih edilmesi ve çoğu zaman kullanılan kılık değiştirme kadın kılığına girme gibi güldürü öğelerinin kullanıldığını söyleyebiliriz. 

9. Okuduğunuz metinde geleneksel Türk tiyatrosuna benzeyen yönleri gösteriniz.

• Güldürü öğeleri
• Geleneksel yapıya sahip olması
• İsimlerden hareketle karakterlerin verilmesi mesela müştak kelimesi kavuşmaya hasret kalan anlamındadır.

10. Dönemin sosyal ve kültürel yaşantısı okuduğunuz metne nasıl yansımıştır?

Eserden çıkarılabilecek ana fikir; görücü usulüyle evlenmenin ne kadar tehlikeli ve yanlış olduğudur. O dönemlerde geçerli olan bazı geleneklerin ve batıl inançların nasıl olumsuz sonuçları doğurduğunu öğrenmiş oluruz.

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 237 Cevabı

Aşağıda verilen metin parçalarını Şair Evlenmesi tiyatrosundan okuduğunuz bölümler ile dil ve anlatım özellikleri yönünden karşılaştırınız.

I. metinde kahramanlık ön planda olduğu için daha destansı bir söyleyiş daha şiirsel bir hava vardır. II. Metin ile Şair Evlenmesi ise sosyal bir konuyu işlediği için daha basit anlatım ve sade bir dil tercih edilmiştir. 

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 241 Cevabı

Fransız ve dünya edebiyatının önde gelen sanatçılarından biri olan Moliere’in Cimri adlı tiyatro eserini okudunuz. Okuduğunuz bu tiyatroyu daha önce incelediğiniz Orta Oyunu ile tema ve kahramanların özellikleri açısından; Şair Evlenmesi ile de dil ve anlatım özellikleri açısından karşılaştırınız. Karşılaştırma sonuçlarınızı aşağıdaki şemaya yazınız.

Cimri Ve Orta Oyunu Tema Ve Kahramanların Özellikleri

Benzerlikler: İkisi de göstermeye bağlı bir metindir. İkisinde de halktan kahramanlar vardır. İkisinde de sosyal bir durum anlatılır. İkisinde de diyaloga dayalı bir anlatım vardır.

Farklılıklar: Birisi geleneksel tiyatro örneği iken Cimri ise Modern tiyatro örneğidir. Biri Fransız edebiyatının etkilerini taşırken diğeri geleneksel Türk tiyatrosunun özelliklerini taşır. Cimri de kahramanlar fazla iken Orta Oyunu’nda iki kahraman vardır.

Cimri Ve Şair Evlenmesi Dil Ve Anlatım Özellikleri

Benzerlikler: İkisinde de halktan kahramanlar vardır. İkisinde de sosyal bir durum anlatılır. İkisinde de diyaloga dayalı bir anlatım vardır.

Farklılıklar: İkisinde kullanılan benzetmeler ve atasözleri, deyimler cümle yapıları farklıdır.

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 224 Cevabı

1. Ramazan ayında düzenlenen geleneksel eğlencelerin birlik ve beraberlik ruhunu canlı tuttuğunu söyleyebilir misiniz? Neden?

Aç ve yoksulların halini daha iyi anladığımız bu ayda İnsanlar daha çok paylaşmaya çalışır. İhtiyaç sahibi insanların ihtiyaçları giderilmeye çalışılır. Tüm bunlar bizim maneviyatımızı daha da kuvvetlendirerek, toplum olarak birbirimize olan sevgi bağlarımızı daha da güçlendirir. Ramazan aylarında düzenlenen geleneksel eğlenceler eski zamanlardan beri günümüze kadar taşınmaya çalışılmış, halen günümüzde de eskisi kadar olmasa da yapılmaya çalışılarak gelecek nesillere taşınmaya çalışılan etkinliklerdir. Ramazan ayında düzenlenen bu eğlenceler bizim adet ve ananelerimizdir. Bizleri birbirimize bağlayarak, birlik ve beraberlik duygularımızı daha da canlı tutar.

2. “Aklın aynı anda inkâr etmek ya da doğrulamak zorunda kaldığı şey, gülünçtür.” sözüyle ilgili düşüncelerinizi nedenleriyle paylaşınız.

Çelişki, bir tanesinden birini tutamama durumuna verilen isimdir. “Aklın aynı anda hem inkar etmek hem de doğrulamak zorunda kaldığı şey, gülünçtür.” Cümlesinde de bir çelişki ve ikilem bulunmaktadır. Hayatta öyle durumlar olur ki, kabul etmek ya da reddetmenin ötesine geçer. Bu durumlar da insanları güldürür. Bu sözden hareketle insanların taraf tutamayacağı durumların oluşturulmasıyla güldürme eylemi de gerçekleşmiş olacaktır.

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 230 Cevabı

1. • Efendim bendeniz bu mahallenin eskisi İsmail kulunuz…
• Hah şöyle yola gel..
Bu cümledeki altı çizili kelime ve kelime grubunun anlamını metnin bağlamından hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizi TDK’nin Türkçe Sözlükünden kontrol ediniz.

• bendeniz: “kulunuz”, “köleniz” anlamına gelmekle birlikte, “ben” adılı yerine kullanılan bir alçakgönüllülük sözü
• yola gel:  Ters tutumunu düzeltmek, uslanmak, istenilen biçimdeki davranışı kabul etmek.

2. Sahneye hangi oyuncu ilk olarak çıkmaktadır? Oyuna başlarken kullanılan ifadeler Türk edebiyatının başka hangi türüyle benzer özellik gösterir?

İlk Pişekar çıkar.. İfadeler gölge oyunu (Hacivat-Karagöz) türüne benzemektedir. Pişekar karakter ve özellikler açısından Hacivat’a benze. Kavuklu da Karagöz’e

3. Kavuklu, Pişekâr’dan ne istemiştir? Pişekâr Kavuklu’ya nasıl yardım etmiştir?

Kavuklu, Pişekâr’dan bir iş bulmasını ister. Pişekâr Kavuklu’ya kendi fotoğrafçı dükkanını açarak yardım eder.

4. Metnin olay örgüsünü belirleyiniz.

• Pişekar’ın sahneye girişi ve seyircileri selamlaması
• Zenne ve Bacı’nın zor durumda olması
• Pişekar’ın Zenne ve Bacıya ev kiralaması
• Kavuklu’nun Pişekar’dan iş istemesi
• Pişekar’ın Kavukluya kendi fotoğrafçı dükkanını açması
• Pişekar’ın Kavukluya fotoğrafçılık öğretmesi
• Kavuklu’nun mahallenin fotoğraflarını çekmesi
• Rumeli’nin dükkana gelmesi
• Bacı’nın isteği ile Rumeli’nin Kavuklu ile güreşmesi ve Kavuklu’nun yenmesi
• Külhanbeyi’nin dükkana gelmesi ve Zenne ile evlenmek istemesi
• Külhanbeyinin Zenne ve Bacının borcunu ödemesi
• Oyun sonunda Pişekar’ın sahneye girişi ve seyircileri selamlayarak sürç-i lisan ettikse affola diyerek oyunu bitirmesi.

5. “Kara gün dostu, sözü geçmek” gibi deyimler metinden alınmıştır. Siz de metinde kullanılan deyimlere örnekler bulunuz.

sefalar getirmek
elinde büyümek

6. Okuduğunuz metinde kişilerin özelliklerini belirleyiniz. Bu özelliklerin metnin türüne katkısını açıklayınız.

Orta Oyunu Kişiler

Ortaoyunu kişileri kalıplaşmış tiplerden oluşur. Bunlar konuşma, davranış ve giysileriyle hemen tanınırlar. Oyun alanına girmeden çalmaya başlayan müzik de tanınmalarına yardımcı olur.

Her tip bağlı olduğu kesimin ya da toplumun bütün karakteristik özelliklerini yansıtır. Genelleştirilmiş kişilerdir.

Pişekar : Karagöz oyunundaki Hacivat’ın karşılığıdır. Oyun başıdır. Oyunu başlatır, gelişmesini sağlar ve bitirir. Elindeki şakşakla hem oyuncu hem yönetmen hem de yazar gibi davranır.

Oyunda zeki, çalışkan, bilgili ve mantıklı çözümler üreten aydın bir tiptir.

Kavuklu : Karagöz oyunundaki karşılığı Karagöz’dür. Ortaoyununun baş güldürücüsüdür. Pişekar’la birlikte oyunu yürüten ikinci oyuncudur. Bütün oyuncular oyun alanına girip çıksalar da Kavuklu hep sahnededir. Kavuklu her karmaşık olayın içinde vardır. Bildiğini bilmemeyi, gördüğünü görmemeyi oynar. Herkesi uğraştırıp ilgilerini çekip oyunun gelişmesini sağlar.

Çelebi /Külhanbeyi: Mal mülk sahibi, mirasyedi, zampara bir kişiyi temsil eder.

Zenne : Sevgili, eş, hayat kadını gibi rolleri oynayan erkek oyunculardır. Kavuklu’nun veya Pişekar’ın karısı, kızı, tanıdığı rollerinde oynadıkları gibi oyunun diğer kişileriyle de ya sevda ya da alacak verecek ilişkileri vardır.

Cüce veya Kambur : Oyunun başında Kavuklu ile birlikte meydana çıkar. Onun ardından yürüyen “Kavuklu arkası” diye de adlandırılan bedensel veya zihinsel engelli kişidir.

7. Metnin dil ve anlatım özellikleriyle ilgili çıkarımlarda bulununuz.

Yalın sade halk dili kullanılır. Tipler ve karakterler kendi adı ve yöresinin özelliklerine uygun konuşur. Örneğin Rumelili , Külhanbeyi o yörenin ve karakterin özelliklerine uygun konuşurlar.

10. Sınıf Meb Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 231 Cevabı

8. Metindeki temel çatışmayı ve bu çatışma etrafında metinde yer alan diğer karşıtlıkları belirleyiniz.

Bilen ve bilmeyenin çatışması

9. “Bayram yerlerinde hani ayaklı bir kutunun içinde daima değişen resimleri seyrettiren adamlar gibi al gözüm diye söze başladım ben de sonunu getirdim.” Metindeki bu cümle o dönemde bayram yerlerindeki eğlence kültürü ile ilgili fikir vermektedir. Siz de metinden o dönemin sosyal ve kültürel yaşamıyla ilgili bilgi veren cümleleri bulunuz.

Bir elime ekmek alıp çıkıyorum pazara zeytinin tadına bakar gibi yapıyorum, beğenmedim deyip ilerde zembilden ekmek koparıp yutuyorum.. Her gün böyle pazar pazar zeytinci; peynirci dolaşmaktan bıktım..

10. “Ben sizin gerek valideniz merhumenin, gerekse peder merhumun çok nân’ü nimetleriyle perverde oldum. Tabii sizi himaye yegâne vazifemdir..” okuduğunuz metinden alınan bu cümleler Türk top- lumunun manevî değerleriyle ilgili size nasıl bir fikir vermektedir?

Yardımseverlik değerimizin ön plana çıktığını görmekteyiz. Zor durumda kalan ve düşkün halde olan kişilere yardım etmek insani bir vazifedir.

11. Orta oyununda Acem, Kürt, Arap, Yahudi, Laz, Çerkez gibi karakterler vardır. Bu karakterlerin orta oyununda yer alması Türk toplumunun hangi toplumsal özelliğinin göstergesidir?

Türk toplumu içinde farklı ırktan kişiler vardır. ve o dönem kozmopolit bir ülke idik.

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

ÜNİTE SONU ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 306 Cevabı

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere doğru kelimeyi/kelimeleri yazınız.
1. Bir yazarın çeşitli sebeplerle yurt içinde ve yurt dışında gittiği yerlerdeki……gözlem , tespit, deneyim
ve yorumlarını birçok anlatım biçiminden faydalanarak canlı ve etkileyici bir dille aktardığı yazı
türüne…………..gezi yazısı.. …denir. Bu türe aynı zamanda……seyahatname... ..……… ……adı verilir. Gözlem, tespit ve değerlendirmeler edebî bir dille aktarılırken diyaloglar, rivayetler, ……….atasözleri………….., efsaneler, anılar,………….masallar. ….ve deyimlerden faydalanılması bu türün önemli özelliklerindendir.

Aşağıda numaralar ile verilen yazar isimlerini harf ile verilen eser isimleriyle eşleştirerek
harfleri numaraların yanındaki yay ayraçların içine yazınız.

1. Cenap Şehabettin c
2. Seydi Ali Reis d
3. Ahmet Haşim ç
4. Yusuf Ziya Ortaç a
5. Bedri Rahmi Eyüboğlu b

a) Göz Ucuyla Avrupa
b) Canım Anadolu
c) Hac Yolunda
ç) Frankurt Seyahatnamesi
d) Mir’âtü’l-Memalik

Aşağıdaki açık uçlu soruların cevabını ilgili alana yazınız.

3. XX. yy. roman, hikâye, oyun yazarlarındandır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesini bitirmiştir. Bursa’da başladığı öğretmenlik hayatına çeşitli okullarda devam etmiştir. Yazı hayatına Birinci Dünya Savaşı sonlarında başlamış, Anadolu’yu ve Anadolu insanını ele almıştır. Yeni Lisan ve Millî Edebiyat hareketinin en başarılı kalemlerindendir. Konuşma dili ile yazı dilini büyük bir ustalıkla, sade, yaşayan bir Türkçede birleştirmeyi amaçlamıştır. Romanlarında hissî ve sosyal konuları işleyen yazar, küçük hikâyelerinde bunların yanında mizahı da kullanmıştır. Çalıkuşu, Acımak, Yaprak Dökümü, Yeşil Gece, Sönmüş Yıldızlar, Anadolu Notları eserlerindendir.
Bu parçada hakkında bilgi verilen yazar kimdir?

• Cevap: Reşat Nuri Güntekin

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 307 Cevabı

Aşağıdaki kutucuklarda “GEZİ YAZISI” ünitesi ile ilgili 4-11. soruların cevapları bulunmaktadır.
Buna göre kutucuklarda yer alan harfleri boş bırakılan yerlere yazarak soruları cevaplayınız. (Soruların birden fazla cevabı olabileceğini göz önünde bulundurunuz.)

4. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri divan edebiyatı nesir türlerindendir?

• Cevap: G , H

5. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Cumhuriyet Dönemi gezi yazarlarındandır?

• Cevap: B, Ğ

6. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri divan edebiyatı gezi eserlerindendir?

• Cevap: A, F

7. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri divan edebiyatı gezi yazarlarındandır?

• Cevap: Ç

8. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri gezi yazısının dünya edebiyatındaki temsilcilerindendir?

• Cevap: D

9. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Cumhuriyet Dönemi’nde gezi
türünde yazılmış eserlerdendir?

• Cevap: E, İ

10. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri Cumhuriyet’ten önce gezgin
ifadesinin yerine kullanılırdı?

• Cevap: I

11. Yukarıda harf ile gösterilen kutucuklardan hangisi ya da hangileri gezi yazılarında kullanılan anlatım biçimlerindendir?

• Cevap: C

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 308 Cevabı

12-15. soruları aşağıdaki metne göre cevaplayınız.

12. Metnin gezi yazısı olduğunu metinden hareketle ispatlayınız.

• Cevap: Gezi yazılarında çoğu kez kronolojik zamanlı plân uygulanır. Gezi için yapılan hazırlıklar; yolculuk, yolculuk sırasında görülen ilgi çekici olaylar; varış, varıştaki ilk izlenimler.
  — Gezi yazılarında da kendinden önceki söylenmişlerden, yazılmışlardan ayrı olmak önemlidir. Aynı yerler daha önce de başkaları tarafından görülmüş, yazılmış olabilir. İkinci gidişte görülenlerle, ilk gidişte görülenler arasındaki farklara bile değinmek gerekir. Bu da gezi yazılarının zamanla tarihsel belge olduğunu ortaya koymaktadır.
  — Yazar anlattıklarının doğruluğunu; konuşma ile, bilgi toplama ve fotoğraflarla desteklemeli, anlattıklarını bir mantık çerçevesine oturtabilmelidir. Her anlattığı, önceki anlattıklarıyla çelişmemelidir.

13. “Nehirler madem ki canlıdır. Onların da bizler gibi bahtiyarı ve bahtsızı var.” cümlesindeki gibi mecazlı ifadeler metnin anlatımını nasıl etkilemiştir?

• Cevap: Bence anlamın kuvvetli olmasını sağlamıştır. Bu da okurun daha ilgiyle metni takip etmesinin önünü açar.

14. Okuduğunuz metinde geçen Tuna ile ilgili betimleyici ifadelerin metne katkısını belirterek aşağıdaki boş bırakılan yere yazınız.

• Cevap: Betimleme okurun gözünde canlandırma demektir. Bu metinde de betimleme aracılığı ile insanların duyguları daha iyi yaşayabilmeleri sağlanmıştır.

15. Siz bir gezi eseri yazsaydınız eserinizde hangi anlatım tekniklerini kullanırdınız? Açıklayınız.

• Cevap: Tanımlama, açıklama, betimleme ve öyküleme

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 309 Cevabı

16. Aşağıdakilerin hangisi farklı türde bir eserdir?
A) Tuna Kıyıları
B) Gezerek Gördüklerim
C) Ateş ve Güneş
D) Mavi Anadolu
E) Mirâtü’l-Memalik

Cevap: D

17. Gerçek bir yaşam ve yaşantıdan kaynaklanan yazınsal türlerden biri de gezi yazılarıdır. Gezi yazıları bir yazarın yurt içinde ve yurt dışında yaptığı gezilerde gördüklerini, ilgi çekici yönlerini özenli bir anlatımla yansıttığı düzyazı biçimidir. Gidilen yerlere ait tabii güzellikler yanında tarih, coğrafya, edebiyat, kültür, sanat, bilim ve teknoloji, gelenek ve görenekler, mimarî, siyaset gibi pek çok alanda tespit ve değerlendirmelerin yapılması gezi türünü edebî bir tür olmakla birlikte aynı zamanda başvurulacak kaynaklar arasına koyar. Bir gezi yazısının okunabilirliği okuyanların gezip görme özlemini karşılamasına, onları eğlendirerek yaşadıkları ortamın tekdüzeliğinden kurtarmasına bağlıdır. Gezi yazarları özellikle gezip gördüklerini ayrıntılarıyla görmesini bilmeli, izlenimlerini gördüklerine katmalı ve bilimsel bir görünüşe bürünmeyen bir anlatımla gerçekleri aktarmalıdır.
Yukarıdaki metinde aşağıdaki soruların hangisinin cevabına ulaşılamaz?
A) Gezi yazısı nedir?
B) Bir gezi yazısının okunabilirliği neye bağlıdır?
C) Gezi yazılarında hangi anlatım biçimlerinden yararlanılır?
D) Bir gezi yazarı eserini yazarken neler yapmalıdır?
E) Gezi yazılarında gidilen yerlerin tabii güzellikleri yanında başka hangi özellikleri ele alınır?

Cevap: C

18.
I. Arkadaşıyla 2015’den beri görüşmemişlerdi.
II. Umut beklentidir, yeterki vazgeçmeyelim.
III. O da beni özlemişmidir?
IV. Mehmet bey aniden ayağa kalkıp hızlı adımlarla uzaklaştı.
V. Sevgi olduğu sürece hayattaki engeller kalkar.
Yukarıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Cevap: E

19. Isık Göl deyip geçmemeli, kocaman bir denizdi burası. İşte bu gölün üzerinde dalgadan dalgaya atlaya atlaya beyaz geminin yanına varırdı ( ) ( ) Merhaba beyaz gemi ( ) ben geldim işte ( ) ( ) derdi.
Yukarıda yay ayraçlarla belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
A) (.) (:) (,) (.) (,)
B) (:) (“) (“) (,) (!)
C) (:) (“) (,) (!) (“)
D) (,) (“) (;) (!) (.)
E) (:) (“) (“) (;) (.)

Cevap: C

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 300 Cevabı

1. “Yolculuk önce seni sözsüz bırakır, sonra da iyi bir hikâye anlatıcısına dönüştürür.” sözü ile ilgili ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi sözlü olarak paylaşınız.

• Cevap: İnsanın yolculuk yaparak gezerek görerek kültürüne ve kendi birikimine kattıklarından bahsedilmektedir.

2. Sizce çok okuyan mı yoksa çok gezen mi bilir? Düşüncelerinizi nedenleriyle söyleyiniz.

• Cevap: Bence ikisi de bir çok yeni şey öğrenir. Mesela çok okuyan o yerlerin havasından dokusundan mahrum kalır çok gezen ise okuyan kadar yerler ile ilgili bilgi sahibi olamaz.

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 302 Cevabı

1. • Akdeniz’i müjdeleyen masmavi bir deniz ıssız kıyılarda köpüklenip duruyor.
• Ufukta Sisam adasının oynak çizgileri beliriyor.
Okuduğunuz metinden alınan yukarıdaki cümlelerde geçen mecazlı ifadelerin altını çiziniz. Bu ifadelerin metnin türüne olan katkısını açıklayınız.

• Cevap: köpüklenip duruyor.   ///////  Sisam adasının oynak çizgileri

2. Tarihî değerlere önem verilmemesi yazara göre ne gibi sonuçlar ortaya çıkarır? Bu konuyla ilgili yazarın düşüncesine katılıyor musunuz? Neden?

• Cevap: Yazar Yok olmaya yüz tutmuş anıtlarımızı hiç değilse kâğıt üstünde saklama çalışmaları başarılı olabilir der.

3. İnsanların yaşadıkları çevreye önem vermemeleri ne gibi sonuçlar doğurur? Metinden hareketle yorumlayınız.

• Cevap: Çevre bilinci yoksa orada bozulmaya yüz tutmuş bir çevre de vardır demektir. Ne yazık ki insanlar çevrenin kıymetini pek bilmiyorlar. Onu kirletiyorlar onun yok olması için ellerinden geleni yapıyorlar. Oysa çevre gitti mi bizlerin de yok olacağını göremiyorlar.

4. Bir gezi yazısında gözlem ne kadar önemlidir? Metinde geçen gözleme dayalı cümlelere örnekler- bulunuz.

• Cevap: Bence çok önemlidir. Yazarın kendi şahsi görüşleri ve duygularını ancak gözlem yaptıktan sonra daha iyi bir şekilde okurla paylaşabildiğini önceki yazılardan hareketle bilmekteyiz.

5. Yazar gezip gördüğü yerler ile ilgili öznel düşüncelere yer vermiş midir? Açıklayınız.

• Cevap: Vermiştir. Örnek olarak:
• Açık havada güzel bir sinema, panoramik perdesi var, ses tertibatı iyi.

6. Metnin türü ile yazarın bakış açısı arasında nasıl bir ilişki vardır?

• Cevap: Yazarın bakış açısı hakim ve gözlemci bakış açısıdır. Hem iyi bir gözlem yapan kahramanın ağzından hem de olaylara dışarıdan bakan anlatıcı aracılığıyla metin oluşturulmuştur.

7. Metinde gezi yazısı türünün hangi özellikleri görülmektedir?

• Cevap:
• Gezi yazılarında çoğu kez kronolojik zamanlı plân uygulanır. Gezi için yapılan hazırlıklar; yolculuk, yolculuk sırasında görülen ilgi çekici olaylar; varış, varıştaki ilk izlenimler.
  — Gezi yazılarında da kendinden önceki söylenmişlerden, yazılmışlardan ayrı olmak önemlidir. Aynı yerler daha önce de başkaları tarafından görülmüş, yazılmış olabilir. İkinci gidişte görülenlerle, ilk gidişte görülenler arasındaki farklara bile değinmek gerekir. Bu da gezi yazılarının zamanla tarihsel belge olduğunu ortaya koymaktadır.
  — Yazar anlattıklarının doğruluğunu; konuşma ile, bilgi toplama ve fotoğraflarla desteklemeli, anlattıklarını bir mantık çerçevesine oturtabilmelidir. Her anlattığı, önceki anlattıklarıyla çelişmemelidir.

8. Metinde anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarının hangilerinden yararlanılmıştır? Bunları aşağıdaki şemalara yazınız.

Anlatım Biçimleri: Betimleme, öyküleme

Düşünceyi Geliştirme Yolları: Karşılaştırma, tanımlama

9. Metnin konusunu ve ana düşüncesini belirleyiniz.

• Cevap: Metnin konusu yazarın yolculuklardan önce otobüs ile ilgili gözlemleri sona da kendi yaşamından hareketli o güzel günlerin özlemini anlatmaktadır.

10. Metinde yazar gezip gördüğü yerin sosyal, siyasi, tarihî değerlerine yer vermiş midir? Metnin yazıldığı dönemin gerçekliğinden yola çıkarak açıklayınız.

• Cevap: Vermiştir. Çünkü özellikle Han ile ilgili gerekli çalışmaların yapılabileceği düşüncesini paylaşımı hem tarihi hem de halkın geleceği için önemli olan kültürel üretim ve birikimin olmasını kolaylaştırmaktadır.

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 296 Cevabı

1. Özellikle görmeyi istediğiniz bir yer var mı? Nedenleri ile söyleyiniz.

• Cevap: Var, İstanbul veya Antakya’yı görmek istiyorum. Çünkü ikisi de hem tarihi hem de sosyal yönlerden çok gelişmiş, çok zengin bir mirasa sahip şehirdirler. Bundan dolayı bu iki kadim ve güçlü kenti görmek isterdim.

2. Gezi yazılarında görsel kullanımı ile ilgili neler düşünüyorsunuz?

• Cevap: Bence yazıyı zenginleştirmektedir. Mesela hiç gidilmeyen görülmeyen o yerlerin fotoğraflarını ya da tarihsel resimlerini de eklemek gezi yazılarını okur açısından daha ilgi çekici hale getirir.

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 298 Cevabı

1. Okuduğunuz metinde yazarın Çatalca yolu ile ilgili izlenimleri nelerdir?

• Cevap:Yol fena olduğu için otomobiller yalnız güzel havalarda işlerler. Üstünde ağaç dalları ve tek tük yapraklar var bu yolun.

2. Bu metinde gezi yazısının hangi özellikleri bulunmaktadır?

• Cevap: 
• Gezi yazılarında, gezilip görülen yerin bütün özellikleri ele alınır.
• Gezilen yerin özellikle tarihî, coğrafî, tabiî ve sosyal nitelikleri belirgin şekilde anlatılır.
• Gezi yazılarında gezginin dikkatini çeken ve farklı bir özellik gösteren insanlar, tarihî ve tabiî güzellikler, farklı kültürler gibi konular güncel olaylarla da bütünleştirilerek edebî bir üslupla yazıya geçirilir.
• Gezi yazılarında ayrıca yörenin dil, din, inanç, âdet, gelenek, görenekleri incelenir. Bölgedeki insanların düşünce yapısı ortaya konur.
• Bölge, okuyucunun daha iyi anlaması açısından başka bölgelerle kıyaslanır

3. Okuduğunuz metinde yazar sosyal, siyasi, tarihî ögelere yer vermiş midir? Belirtiniz.

• Cevap: O dönem sosyal yaşantısı hakkında bizlere bilgi verilmiştir. İnsanların toplanma yerleri ve tek tük araçlarla yaptıkları yolculuklardan bahsedilmiştir. Çardaklardan biri kır kahvesi… Üstünde ağaç dalları ve tek tük yapraklar var. Kahve ocağının bulunduğu yerin üstü ve etrafı nispeten daha muhafazalı

4. Metindeki cümlelerden yola çıkarak metnin dil ve anlatımı hakkında çıkarımlarda bulununuz.

• Cevap: Metnin dili sade yalın ve akıcıdır. Gündelik halk dilinin konuşma tarzı metne yansımıştır. Bu da metnin daha rahat okunması ve anlaşılmasını sağlamaktadır.

5. Metinde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını belirleyiniz.

• Cevap:
• Anlatım biçimleri:Betimleme ve öyküleme
• Düşünceyi geliştirme Yolları: Karşılaştırma, somutlama

6. Yazar metinde gözlem yöntemine ne kadar yer vermiştir?

• Cevap: Çokça yer vermiştir. Mesela tren yolunu, trenin geçtiği yerlerin durumunu ve gittiği yerde ısınmak için geçtiği kahveyi gözlemleyerek düşüncelerini aktarmıştır. 

7. Bu metinde anlatıcı hangi tip bakış açısını kullanmıştır?

• Cevap: Kahraman anlatıcı ve hakim bakış açısını kullanmıştır.

8. Okuduğunuz metinde öznel anlatımlı ifadelere yer verilmiş midir? Metinden örnek cümleler veriniz.

• Cevap: Verilmiştir. Örnek olarak:
• Meğer ben, alık alık etrafıma bakınıp bekleme odasında sobayı muayene ederken öteki yolcular oraya koşmuşlar…

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 299 Cevabı

1. Okuduğunuz Daha Dün adlı metinden sıralı cümle örnekleri bulunuz. Bulduğunuz örneklerin altını çiziniz.

• Cevap: Fakat nihayet tramvay sahanlığı genişliğinde bir yerde kahveci, kahvecinin bir alay hırdavatı ve iki müşterisi barınıyor.

2. Aşağıdaki parçada yazım yanlışlarını bularak altını çiziniz.

Biz bir yazıyı okurken yanlız onu değil, kendi kendimizide okuyoruz. Bunun için değilmidirki tecrübeleri, fikirleri ve hayalleri bizimkine uyan ve yahutda, hiç olmazsa bir az yaklaşan yazarların yazılarını severiz. Önemli olan kitapların muhteşem dünyasına gire bilmek değil, o dünya da mutlu olmamızı sağlayacak edebî zevki kazanmakdır.

• Cevap: Biz bir yazıyı okurken yalnız onu değil, kendi kendimizi de okuyoruz. Bunun için değil midir ki tecrübeleri, fikirleri ve hayalleri bizimkine uyan ve yahut da, hiç olmazsa bir az yaklaşan yazarların yazılarını severiz. Önemli olan kitapların muhteşem dünyasına girebilmek değil, o dünyada mutlu olmamızı sağlayacak edebî zevki kazanmaktır.

Aşağıdaki metin parçalarını şemalarda verilen başlıklara göre karşılaştırınız.

Konu: I. METİN  Bursa’nın tanıtılması

II. METİN  Sinağrit Baba’nın başından geçenler.

Anlatım Biçimi: I. METİN Açıklama

II. METİN Öyküleme

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 290 Cevabı

1. Daha önce gezip gördüğünüz bir yerde ilginizi en çok neler çekmiştir? Neden?

• Cevap:İnsanlar hep uzak ülkeleri, uzak ülkelerin doğasını, insanlarını, bu insanların yaşayış biçimlerini ve yarattıkları kültür eserlerini merak etmişlerdir. Bir nedenle başka ülkelere giden kişilerle karşılaştığımızda, onları soru yağmuruna tutmamız bundandır. Günümüzde televizyon görüntüleri dünyanın birçok kültürünü yanıbaşımıza getirdiği halde, hâlâ gezi anılarını dinlemenin ya da okumanın tadı başkadır.

2. Gezilip görülen yerler hakkında yazılan yazıları okumaktan hoşlanır mısınız? Niçin?

• Cevap: Okurum, çünkü gitme gezme imkanım olmayan yerleri bu yazılarla gezmiş gibi hissederim kendimi. Bu da o yerler hakkında gerek kültürel gerekse de sosyal açıdan bir çok bilgiyi öğrenmem anlamına gelmektedir.

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 294 Cevabı

1. Evliya Çelebi, Seyahatname’de Erzurum ile ilgili izlenimlerini anlatırken nelerden faydalanmıştır? Açıklayınız.

• Cevap: Diyaloglardan, rivayetlerden, hikâyelerden, efsanelerden, anılardan, atasözlerinden ve deyimlerden faydalanmıştır.

2. Okuduğunuz metni dil ve anlatım açısından değerlendiriniz. Metnin yazıldığı dönemin dil ve anlatım özellikleri ile yazarın üslubu arasında nasıl bir ilişki kurulabilir?

• Cevap: Metnin yazıldığı dönemin dil özelliklerini gösterse de günümüz diliyle karşılaştırıldığında bugün kullanılmayan pek çok kelimenin kullanıldığı, süslü benzetmelere ve terkiplere yer verildiği görülür. Yazarın kendi görüşlerini anlattığı yerler metnin dilini de özgün kılar.

3. Metinde gözlem tekniğine ne derece yer verilmiştir? Metinden örnek cümleler göstererek belirtiniz.

• Cevap: Fazla yer verilmiştir. Çünkü bu tür yazılarda yapılan gözlemler büyük öneme sahiptir. Mesela: “Cümlesi yetmiş yedi mihrâbdır. Hepsinin kâdîmi (Ulu Câmi’) dir” cümlesinde olduğu gibi cami gözlemlenmiş  ve metin oluşturulmuştur.

4. Metinde yazar ile anlatıcının aynı kişi olduğunu gösteren cümlelere örnek veriniz.

• Cevap: Ama müşebbek bostanları vefret üzre olup kavunu, karpuzu, lahana
  ve badincanı, çirişi çok olur. gibi cümlelerden görüleceği üzere Evliya Çelebi hem yazar hem de anlatıcıdır.

5. Okuduğunuz metnin konusunu belirleyiniz.

• Cevap: Erzurum’u gezen Evliya Çelebi’nin izlenimlerini aktarması.

6. Metinden yola çıkarak o dönemin sosyal hayatı hakkında neler söyleyebilirsiniz?

• Cevap: O dönem insanlarının ne gibi işlerle uğraştığı, nasıl giyindiği, ne gibi yemekler yediği vede Erzurum halkının kimlerden oluştuğu aralarında ne gibi bir bağın olduğu anlatılmaktadır.

7. Metnin konusu ile hedef kitlesi arasında nasıl bir ilişki vardır? Düşüncelerinizi sözlü olarak paylaşınız.

• Cevap: Metin merak eden her okura hitap etmektedir. Bu bakımdan metin yazarı sanki karşısındakine bilgi veren bir öğretmen ya da sohbet eden bir arkadaş gibi metnini oluşturmuştur.

8. Metinde bulunan betimleyici ve öyküleyici anlatıma örnek cümleleri aşağıdaki şemalara yazınız.

Betimleyici Anlatım: “Cümlesi yetmiş yedi mihrâbdır. Hepsinin kâdîmi (Ulu Câmi’) dir. Tebriz Kapusunun iç yüzünde tarz-ı kadîm, toprak örtülü, bir minâreli bir câmi’dir.”

Öyküleyici Anlatım: (Külhânî Ahmed Dede) germâ-germ ateşli külhana girüp hâb-ı nâza varırdı.
(Sıyâmî Dede) cellâd elinden bir kaç bî-günâhı halâs idüp ertesi günü cürüm sahiplerini bularak tahta kılıcıyla urup öldürürmüş.

9. Metinde yazar gördüklerini ve duyduklarını aktarırken kendi yorumunu metne yansıtmış mıdır? Bu durum dil ve anlatıma nasıl bir katkı sağlamıştır?

• Cevap: Evet, birkaç yerde katmıştır. Çünkü gezip gördüğü yerlerin kültürünün ve sosyal diğer özelliklerinin kendisinde uyandırdığı izlenimleri okurla paylaşmaktadır.

10. Okuduğunuz metinden gezi yazısı türünün özellikleriyle ilgili çıkarımlarda bulununuz.

• Cevap: 
• Gezi yazılarında, gezilip görülen yerin bütün özellikleri ele alınır.
• Gezilen yerin özellikle tarihî, coğrafî, tabiî ve sosyal nitelikleri belirgin şekilde anlatılır.
• Gezi yazılarında gezginin dikkatini çeken ve farklı bir özellik gösteren insanlar, tarihî ve tabiî güzellikler, farklı kültürler gibi konular güncel olaylarla da bütünleştirilerek edebî bir üslupla yazıya geçirilir.
• Gezi yazılarında ayrıca yörenin dil, din, inanç, âdet, gelenek, görenekleri incelenir. Bölgedeki insanların düşünce yapısı ortaya konur.
• Bölge, okuyucunun daha iyi anlaması açısından başka bölgelerle kıyaslanır.

11. Metinde sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögelerden hangilerine yer verilmiştir? Metinden örnek cümleler gösteriniz.

• Cevap: Hepsine yer verilmiştir:
• Mitoloji: Tebriz Kapusunun iç yüzünde bir bâb-ı bî-bedel ve iki minâresi ser-âmedi vardır
  ki bu minâreler kâsî-i Çin ü hurşîd gibi dırahşân olup pertev urduk da çeşm-i ben-î Âdem hayrelenir. Bir dahi nazar itmek mümkin olmaz.
• Tarihi:Süleyman Hanın vezîri Lala Mustafa Paşa’nın binâsı, İstanbul tarzlı, âlî kubbeli,
  cümle binâsı rasâs-ı hâs ile mestûr bir câmi’dir.
• Sosyal: (Şîrek), (Mîrek) adlı kılıçları meşhûr-ı cihandırlar. Me’kûlâtından tavuk böreği, çiriş denilen sebzenin böreği, bazarlarındaki has beyaz ve yağlı çöreği, bir kulaç has etmeği, ketesi, paçası, tennûr kebâbı, ışkını, herisesi, meşrûbâtından viyas şerbeti, âb şelesi, avâm bozası meşhûr ve ma’rûf-ı cihandırlar

10. Sınıf Meb Yayınları Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 295 Cevabı

1. Metinde geçen “Kışının şiddetinden tahıl altmış günde olup ambarlara konulur.” cümlesini cümle türlerine göre inceleyerek aşağıdaki şemalara yazınız.

• Cevap:

2. Metinde kesme işaretinin farklı kullanımlarına örnek cümleler bulunuz. Bu cümlelerdeki kesme işaretinin kullanım amaçlarını açıklayınız.

• Cevap:
• kesme işareti: Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur. Örnek:
• Rüyasında Peygamber Efendimiz’e “Şefaat ya Resulallah” diyeceğine “Seyahat ya Resulallah” demiştir

10. SINIF MEB YAYINLARI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERS KİTABI CEVAPLARI