Psikoloji Biliminin Tanımı, Ölçütleri, Ekolleri ve Amaçları (Psikoloji)

Psikoloji Biliminin Tanımı, Ölçütleri, Ekolleri ve Amaçları (Psikoloji) Ders Notu Konu Özeti İndir

PSİKOLOJİ BİLİMİNİ TANIYALIM

PSİKOLOJİNİN İLGİ ALANLARI, KONULARI ÖRNEKLER

PSİKOLOJİ: Canlı (İnsan ve hayvan) davranışlarının ölçülebilir ve gözlenebilir olanlarını inceleyen bilimdir.

Psikoloji bilimi sadece insan ve hayvan davranışlarını konu edinir.

Davranış: Organizmanın gözlenebilen ya da ölçülebilen her türlü etkinliğine davranış denir. Üç farklı türde davranış söz konusudur.

*Dıştan gözlenebilen davranışlar: Konuşma, gülme yürüme, parmak kaldırma, yemek yeme davranışı gözlenebilen davranışa örnek verilebilir.

*Dıştan gözlenemeyen davranışlar: Zekâ, kişilik, duygularımız, biliş dıştan gözlenemez ama ölçülebilir. Bunlar da davranış olarak kabul edilir ve psikolojinin konusuna girer.

*Psiko-fizyolojik tepkiler: Bir yönüyle psikolojik bir yönüyle fizyolojik olan tepkilerdir.  Ör: Utandığımızda yüzümüzün kızarması, korktuğumuzda göz bebeğimizin büyümesi, kaygı esnasında midemizin bulanması vb.

Bilim: Evrenin ya da olayların bir bölümünü konu olarak alan ve bu konularla ilgili bilimsel yöntemler kullanarak yasalara ulaşmaya çalışan etkinlikler toplamıdır.

PSİKOLOJİNİN BİLİM OLMA SÜRECİ

İnsanların kendileriyle, davranışlarıyla ilgilenmeleri insanlık tarihi kadar eskidir. Başlangıçta felsefenin içinde yer alan psikoloji,  W. Wundt adındaki bilim adamının ilk psikoloji laboratuarını kurmasıyla bir bilim olarak kabul edilir.(1879)

PSİKOLOJİDE EKOLLER

Ekol(yaklaşım, kuram): Belli bir bilim tanımı ve yöntemi benimseyen kurucusu olan görüşlerdir.

Psikolojinin gelişimine katkı sağlayan bazı ekoller şunlardır:

1. Yapısalcı Ekol: Bu ekole göre, zihin yapı bakımından algı, duygu, düşünme, irade gibi çeşitli öğelerden oluşur. Psikoloji nin amacı da bu öğeleri ve bu öğeler arasındaki ilişkileri belirlemektir. Temsilcisi: W. Wundt,  yöntemi içe bakıştır. dersimiz.com
2. İşlevselci Ekol(fonksiyonalizm): Bu yaklaşımda psikolojinin amacı insanın çevresine uyumunu kolaylaştırmaktır.  Psikoloji bu nedenle algı, düşünme, irade gibi zihnin öğelerinin işlevlerini incelemelidir. Temsilcileri: W.James, J. Dewey, yöntemi ise,içe bakış, gözlem , deneydir.
3. Klasik Davranışçı (bihevyorizm) Ekol:  Bu yaklaşıma göre psikolojinin konusu organizmanın gözlenen davranışlarıdır.  Temsilcileri: J Watson , I. Pavlov, yöntemi ise gözlem ve deneydir.
4. Bütüncül (gestalt) Ekol:  Bu yaklaşımda davranışlar bir bütündür,  parçalara ayırmanın bir anlamı yoktur.  Bütün parçaların toplamından daha farklıdır. (Ör: bir sınıf o sınıfı oluşturan öğrencilerin toplamı değildir.) Temsilcisi: Max. Wertheimer ,yöntemi ise tümdengelimdir.
5. Psiko-analitik(psikodinamik ) Ekol: İnsan davranışlarını açıklamak için insanın bilinçaltı incelenmelidir.  İnsan  bilinçaltına itilen duygu ve düşüncelerin etkisi altındadır. Temsilcisi: S.Freud’dur, iİnsanın psikolojik yapısını buz dağına benzetir. Yöntemi ise hipnoz, serbest çağrışımdır.

Yeni Davranışsal yaklaşım, psikolojinin doğrudan gözlenebilen davranışların yanı sıra bilişsel süreçleri de (dolaylı olarak gözlenebilen davranışlar) incelemesi gerektiğini savunur.

PSİKOLOJİNİN ÖLÇÜTLERİ

Diğer bilim dallarında olduğu gibi psikolojinin de bazı ölçütleri vardır. (bir dalın bilim sayılabilmesi için gerekli şartlar)

1-Gözlenebilirlik: Bir dalın bilimsel sayılabilmesi için o dalın konusunun gözlenebilir olması gerekir.  Örneğin korku gözlenebilmekte fakat imrenme, haset vb duygular gözlenebilir hale getirilemediğinden psikolojinin konusu içinde henüz değildir.

2- Ölçülebilirlik: Doğrudan ya da dolaylı olarak gözlenebilen bir olayın ya da durumun sayılarla ifade edilmesidir.  (Elde edilen ölçümler güvenilir ise sonuçlar da güvenilir olur.) Ör: İki öğrenme yöntemi karşılaştırmak istediğimizde ölçümleri n ( test sonuçlarının)  olması gerekir.

3-İletilebilirlik: İki farklı anlamda kullanılabilir, ikisi de ölçüt olarak gereklidir. Bunlarda ilki Kavram karmaşası olmamalıdır. Bir bilim adamının kullandığı kavramla, söylemek istediği aynı olmalı, diğer bilim adamları da bu iletiyi aynı şekilde anlamalıdır. notbak.com

    İletilebilirliğin diğer bir yönü ise bilim adamı yaptığı çalışmayı, araştırmayı kitap makale yada bildiri şeklinde başkalarına duyurmalıdır. (iletmelidir.)

4-Tekrarlanabilirlik: Bilimsel çalışmalar aynı şartlar sağlandığında başka bilim adamlarınca tekrar tekrar yapılabilmelidir. Bu çalışmanın güvenilirliğini artırır ve çalışma öznel olmaktan çıkar

5-Sağlanabilirlik: Gözlenebilen ve ölçülebilen olayların sonuçları sınanabilmelidir. Eğer diğer bilim adamlarınca aynı sonuçlar elde edilirse sonuçların sağlaması yapılmış olur.

PSİKOLOJİ BİLİMİNİN AMAÇLARI

1. Betimleme: Psikolojinin ilk ve en temel amacı davranışları betimlemektir. Betimlemenin ilk aşaması davranışların keşfedilerek tanımının yapılmasıdır. Mesela; Duyum nedir? Algı nedir? gibi sorular sorularak bunların tanımı yapılmaya çalışır. Betimlemede daha sonra benzer davranışlar sınıflandırılır.   Betimlemenin son şekli ise davranışlar arasındaki ilişkileri keşfetmektir. Bundaki amaç sebep-sonuç arasındaki ilişkiyi tespit etmektir.

2. Açıklama: Bilim insanları yeterince araştırma yaptıktan sonra bu bilgileri toparlayıp genel açıklamalara giderler. Bunlar yasa, ilke ve kuramlardır. Yasalar kuramlara göre daha kesinleşmiş açıklamalardır.

3. Yordama (Öngörü): Yordama, olayların önceden tahmin edilmesidir. Yordama, araştırma sonuçlarından yaralanarak olmamış olaylar hakkında tahmin yürütmektir.

4. Kontrol: Yordama sayesinde (yani olaylar, davranışlar önceden kestirilerek) olaylar veya davranışlar kontrol altına alınmaya çalışılır.

İşinize Yarayabilir

Psikoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 Psikoloji Bilimini Tanıyalım

 Psikoloji Bilimini Tanıyalım Ders Notu Konu Özeti İndir

PSİKOLOJİ BİLİMİNİ TANIYALIM

Yeryüzünün en karmaşık canlısı insandır. İnsanoğlu dünyamız için önemlidir; çünkü çevresi üzerinde en büyük etkiyi o yapar, kültür ve medeniyeti o oluşturur, geleceği onun davranışları belirler. Bütün bunlar, canlı türlerini, özellikle de insanı anlamamızı, onun davranışlarını ve düşünme biçimini açıklayabilmemizi gerektirmektedir.

Psikoloji: Çağdaş bilimsel psikoloji “canlı davranışlarını inceleyen bilim” olarak tanımlanır. Bu tanımda üç önemli öge vardır:

1. Canlı: Psikoloji, sadece insan davranışlarının bilimi değildir. Psikoloji biliminin kapsamına hayvan davranışları da girmektedir.

2. Davranış: Çağdaş psikoloji biliminin inceleme alanına üç tür davranış girmektedir.

Dıştan doğrudan gözlenen davranışlar: Bu davranışlara örnek olarak dakikada okunan kelime sayısı, kreşte çocuğun sergilediği sosyalleşme tepkilerinin yoğunluk ve sayısı, aç bırakılan deney hayvanının deney kutusundaki hareketlilik miktarı verilebilir.

Dıştan doğrudan gözlenemeyen davranışlar: Bilgi işlemleme süreçlerinin, biliş ve duyguların, kişiliğin dıştan ve doğrudan gözlenmesi mümkün değildir. Bu gibi süreçler dolaylı olarak gözlenir. Örneğin zekâ, onu ölçmek için geliştirilmiş olan standart psikolojik testlerle, dolaylı olarak gözlenir ve bu yolla ölçülür.

Psikofizyolojik tepkiler: Canlı varlıkların bir yönü zihin ve bilişsel süreçlerdir. İnsanlar algılar, öğrenir, hatırda tutar, davranışlarını kontrol eder, soyutlar, geneller.

3. Bilim / Psikolojinin Felsefeden Farkı: Bilim evren olaylarını açıklayan sistematik bilgiler bütünü olarak tanımlanabilir. Psikoloji biliminde davranışlar, bilimsel ölçütler uyarınca, bilimsel amaçlar doğrultusunda ve bilimsel yöntemler kullanılarak incelenir.

1. Bilim Öncesi Psikoloji İnsanoğlu kendisinin ve birlikte yaşadığı kişilerin tepkilerini tahmin etmek istemiş, bunları anlamaya çalışmıştır. Çünkü uyum ve varkalım bunu gerektirir. Antik Çağda, insanı anlama çabaları felsefe içinde yerini aldı. Yunan mitolojisindeki Psişe’nin adına ithafen bu dal “psikoloji” olarak adlandırıldı. Rönesansla birlikte felsefi psikolojinin konusu “zihin” oldu. İnsan zihni J. Locke ( Lak,1632-1704) ve D. Hume (Huym, 1711-1776) gibi empirist düşünürler tarafından ele alındı.

2. Bilimsel Psikolojiye Doğru Psikolojinin bilim öncesi olan döneminin sonlarında ünlü fizyolog/fizikçi H. Von Helmholtz (FonHelmholtz, 1821-1894), bir zihinsel süreç olan algılamanın fizyolojik temellerini deneylerle ortaya koymuştur. Böylece,zihinsel süreçlerin deneysel yani bilimsel yöntemlerle incelenebileceğini göstermiştir. Bilimde, olayların ölçülebilmesi gerekir. Matematikçi ve aynı zamanda bir filozof olan G. T. Fechner (Fehner, 1801-1887) zihnin ölçülmesinde kullanılacak psikofizik teknikleri geliştirmiştir.

© dersimiz.com

Bilimsel Psikolojinin Kurulması ve Ekoller Dönemi

Yukarıdaki gelişmeler, W. Wundt (Vundt, 1832-1920)’un 1879’da psikoloji bilimini kurmasına zemin hazırlamıştır. Kurduğu bu bilim dalını, Wundt “Yeni Psikoloji” olarak adlandırmıştır. Böylece, bilimsel psikolojiyi daha önce felsefe içinde yer alan psikolojiden ayırmıştır. Wundt Yeni Psikoloji’yi, zihni bilimsel yöntemler kullanarak ve deneysel çalışmalarla inceleyen bilim dalı olarak tanımlamıştır. Bilimsel psikolojinin başlangıcını beş ekol oluşturmuştur. Ekol; bir kurucusu veya lideri, belli bilim tanımı ve araştırma yöntemi olan, belirli bir coğrafi yörede geliştirilmiş görüşlere verilen addır.

1- Yapısalcı Ekol: Psikoloji ekollerinin ilkidir. Wundt tarafından kurulmuş ve etkinliğini 1879 ile 1900’ler arasında sürdürmüştür. Yapısalcı ekole göre, psikoloji “ne” sorusunu cevaplamalıdır. Bu doğrultuda Wundt psikolojiyi “sağlıklı insanın bilincini öğelerine analiz eden bilim dalı” olarak tanımlamıştır.

Çağdaş psikolojiye etkisi: Bilişsel süreçlerin deneysel olarak incelenmesi.

2- İşlevselci Ekol: Bu ekole göre, psikoloji “neden” sorusuna cevap aramalıdır. Etkinliğini 1896-1930 arasında sürdüren bu ekolde psikoloji “canlının amaca yönelik zihinsel süreçlerini inceleyen bilim dalı” olarak tanımlanmıştır. Ekolün üyeleri: W. James  – J. Dewey

Çağdaş psikolojiye etkisi: psikoloji çalışmalarının sadece insanlar değil hayvanlar üzerinde de yapılması.

3- Klasik Davranışçı Ekol: Bu ekol psikolojinin zihin bilimi olarak görülmesine karşı çıkmış ve bilimsel psikolojiyi, “canlıların uyarıcılara gösterdikleri davranışlar” ile kısıtlamıştır. Ekol, etkinliğini 1913-1950 arasında sürdürmüştür. Bu ekolün kurucusu J. B. Watson (Vatsın, 1878-1958).

Çağdaş psikolojiye etkisi: Psikoloji çalışmalarının sadece gözlenebilen uyarıcı ve davranışlar üzerinde yapılması.

4- Geştalt Ekolü: Geştalt ekolü yapısalcı ekolün analitik yaklaşımına karşı çıkmış ve “bütünün (zihin), parçalarının toplamından ibaret olmadığını” öne sürmüştür. Bu görüş, özellikle algılama üzerinde yapılan araştırmalarla desteklenmiştir. Ekol 1913’te kurulmuştur. Bu ekolün kurucusu M. Wertheimer

Çağdaş psikolojiye etkisi: Bütünsel yaklaşım ve algılama ile ilgili ilkeler.

5-)Psikoanalitik Ekol: Bu ekol insan davranışlarının sadece bilinçli süreçlerle açıklanamayacağını öne sürmüş, psikoloji biliminin bilinçaltını da incelemesi gerektiğini savunmuştur. Ekol 1895’te kurulmuştur. Bu ekolün kurucusu S. Freud (Froyd, 1856-1939)’dur.

Çağdaş psikolojiye etkisi: Bilinçaltının güdüleyici kuvvetlerinin, bunlar arasındaki çatışmaların ve bu çatışmaların davranışa etkilerinin incelenmesi.

İşinize Yarayabilir

Psikoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar