Düzyazı Türleri – Yardımcı Türler (Gerçek Yaşama Bağlı Türler)

Düzyazı Türleri – Yardımcı Türler (Gerçek Yaşama Bağlı Türler) Ders Notu Konu Özeti İndir

Yardımcı Türler Yardımcı Türler (Gerçek Yaşama Bağlı Türler)

ANI (HATIRA): Bir yazarın kendisinin yaşadığı ya da tanık olduğu olayları, sanat değeri taşıyan bir üslupla anlattığı yazılardır.

• Anı yazarken önce konu tespit edilmeli; sonra ya günü gününe tutulan notlar ya da hafızada saklanan olaylar zinciri, plâna göre düzenlenmelidir.
• Geçmişteki olay üzerine yazılır.
• Yazar, olayları kendi bakış açısından anlatır.
• Anılar, yaşandığı dönem hakkında bilgi verir.
• Anılarda, yazarın kişisel bakışı söz konusudur.
• Dünyadaki ilk anı Yunan edebiyatında Ksenophon’un Anabasis adlı eseridir.
• Türk edebiyatında ilk anı Babür Şah’ın Babürname (Vekayi) adlı eseridir.
• Batılı anlamda ilk anı Namık Kemal’in Magosa Hatıraları adlı eseridir.

Edebiyatımızdaki önemli anı (hatıra) örnekleri:

Namık Kemal: Magosa Hatıraları

Ziya Paşa: Defter-i Amal

Samipaşazade Sezai: İclal

Muallim Naci: Ömer’in Çocukluğu

Halit Ziya Uşaklıgil: Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikaye

Hüseyin Cahit Yalçın: Siyasi Anılar, Edebi Hatıralar

Ahmet Rasim: Falaka, Gecelerim, Şehir Mektupları

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Zoraki Diplomat, Anamın Kitabı

Halide Edip Adıvar: Türk’ün Ateşle İmtihanı, Mor Salkımlı Ev dersimiz.com

Falih Rıfkı Atay: Çankaya, Atatürk Ne İdi? , Ateş ve Güneş, Zeytindağı

GÜNLÜK (GÜNCE/RUZNAME/JURNAL): Yaşanan olayların, izlenimlerin, tarih atılarak, günü gününe yazılması ile oluşan türe günlük denir.

• Divan edebiyatında ruzname, Batı edebiyatında ise jurnal denir.
• Kısa yazılardır.
• Olayı yaşayan kişi tarafından yazılır.
• Yazarın hayatından izler taşır.
• İçten ve sevecendir. Anlatımda iç konuşma yöntemi kullanılır.
• Edebiyatımızdaki ilk günlük Direktör Ali Bey’in Seyahat Jurnali adlı eseridir.
• Edebiyatımızda günlük sözcüğünü kullanan ilk kişi Falih Rıfkı Atay’dır.
• Edebiyatımızda Suut Kemal Yetkin, Seyit Kemal Karaoğlu ve Oktay Akbal günlüklerini kitap halinde yayımlamışlardır.

İki çeşit günlük vardır:

a. İçe Dönük Günlük (Özel Günlük): Yazar her şeyi tüm içtenliğiyle anlatır.

b. Dışa Dönük Günlük: Yayımlanmak amacıyla yazıldığı için yazar kendini değil çevresini anlatır.

* GÜNLÜK-ANI: Günlükte olaylar günü gününe yazılırken anı da geçmişteki olaylar anlatılır. Bir bakıma günlük geleceğe yönelik, anı ise geçmişe yöneliktir.

BİYOGRAFİ (YAŞAM ÖYKÜSÜ/TEZKİRE): Ünlü kişilerin hayatını anlatan yazı türüdür.

• Divan edebiyatında tezkire veya tercüman-ı hal denir.
• Genellikle tanınmış kişiler konu edinilir.
• Gerçeğe uygun, tarafsız bir yaklaşımla anlatılır.
• Anlatılanlar çoğunlukla kronolojik bir sıra izler.
• Dünya edebiyatında ilk biyografi Yunan Plutarkos’un Romalıları anlattığı Paralel Hayatlar adlı eseridir.
• Türk edebiyatında ilk tezkire Ali Şir Nevai’nin Mecalis’ün Nefais adlı eseridir.
• Anadolu sahasında ilk tezkire Sehi Bey’in Heşt Behişt adlı eseridir.
• Türün ünlüleri Mithat Cemal Kuntay, Şevket Süreyya Aydemir dir.

OTOBİYOGRAFİ (ÖZ YAŞAM ÖYKÜSÜ): Kişinin kendi yaşamını doğrudan kendisinin anlattığı yazı türüdür.

Dünya edebiyatında J.J. Rousseau’nun ‘’İtiraflar’’ , Türk edebiyatında ise Aziz Nesin’in ‘’Böyle Gelmiş Böyle Gitmez’’ adlı eserleri önemlidir.

OTOBİYOGRAFİ-ANI: Anı otobiyografinin içinde bir bölüm olarak yer alabilir; ama otobiyografi anıyı da kapsayan daha geniş bir türdür.

MONOGRAFİ (TEK YAZI): Ele alınan konunun belli yönleri üzerinde özel bir görüşle derinlemesine yapılan incelemeleri yansıtan yazılara denir. Eleştiri ve biyografiden farkı tek bir konu üzerinde derinlemesine durulmasıdır.

İşinize Yarayabilir

Edebiyat Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Düzyazı Türleri / Yardımcı Türler – Mektup

Düzyazı Türleri / Yardımcı Türler(Gerçek Yaşama Bağlı Türler)

Mektup : Bir düşünce veya duygunun birilerine iletilmesi amacıyla yazılan yazılardır.

• Mektupta kullanılacak anlatım, bunu okuyacak kişinin kültür düzeyine göre ayarlanır.
• Edebiyatımızda mektup türü, Tanzimat Edebiyatı döneminde gelişmeye başlar.
• Dünyadaki ilk mektup örnekleri Mezopotamya ve Eski Mısır’da kil tabletlere ve papirüslere yazılmış parçalardır.
• Bu türe kimliğini kazandıran ise Latin yazarı Cicero dur.
• Bazı Avrupalıların eski Türk hayatı ile ilgili mektupları, tarihi belge kabul edilmektedir. Lady Montegu’nun Şark Mektupları adlı eseri bunlardan biridir.
• Eskiden münşeatlarda mektuplara sıkça yer verilmiştir. (Münşeat: düzyazı ve mektupların, uzman bir kişi tarafından toplandığı eserler.)
• Türün ustaları: Mme de Sevigne, Voltaire, Rousseau, Fuzuli, Ali Şir Nevai, Namık Kemal, Ziya Gökalp, A. Hamdi Tanpınar, Cahit Sıtkı Tarancı…
• Mektuplar kendi içinde beşe ayrılır: Özel mektup, edebi mektup, açık mektup, iş mektubu, resmi mektup

Mektup türünde yazılmış önemli eserler:

Fuzuli: Şikayetname

Ahmet Rasim: Romanya Mektupları

Ahmet Hamdi Tanpınar: Antalyalı Genç Kıza Mektup

Cahit Sıtkı Tarancı: Ziya’ya Mektuplar

Nazım Hikmet Ran: Kemal Tahir’e Mahpushaneden Mektuplar

Uyarı: Türk ve Dünya edebiyatında farklı türlerde olup mektup şeklinde yazılmış eserler vardır. Bunlar:

(Roman türünde ama mektuplardan oluşmuştur)

Halide Edip Adıvar: Handan

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Bir Serencam

Reşat Nuri Güntekin: Bir Kadın Düşmanı

Honore de Balzac: Vadideki Zambak

Dostoyevski: İnsancıklar

Goethe: Genç Werther’in Izdırapları

Cenap Şahabettin: Hac Yolunda, Avrupa Mektupları     gezi yazısı türünde ama mektuplardan oluşmuştur.

Cenap Şahabettin: Evrak-ı Eyyam  eleştiri türünde ama mektuplardan oluşmuştur.

Nurullah Ataç: Okura Mektuplar   deneme türünde ama mektuplardan oluşmuştur.

dersimiz.com

1. Özel Mektup: Akraba ve dost gibi yakın çevredeki insanlara yazılan mektup çeşididir. Bu tür mektuplarda doğal ve samimi anlatım ön plândadır.

• Sanatçı ve edebiyatçıların, daha çok genel konular üzerinde yazdıkları özel mektuplara “edebî mektup” da denmektedir. Edebi mektuplar da özel mektup olarak kabul edilir. Divan edebiyatında Fuzuli’nin ‘’Şikayetname’’si edebi mektubun önemli bir örneğidir.
• Herhangi bir düşünceyi, görüşü açıklamak, bir tezi savunmak için bir devlet yetkilisine ya da halka hitaben, bir kişi ya da kurum tarafından yazılan, gazete, dergi aracılığı ile yayımlanan mektuplara açık mektup denir.

Giriş Bölümü: Yazılış gerekçeleri ortaya konur.
Gelişme Bölümü: Konu ayrıntılandırılır, değişik konulardan bahsedilir.
Sonuç Bölümü: Karşıdakinin durumu sorulur, mektubun yazarı kendi durumundan bahseder, sevgi ve saygılarını sunar.

2. İş Mektubu: Özel kişilerle iş kurumları ve iş kurumlarının kendi arasında, işle ilgili olarak yazılan mektuplara denir. Bu mektuplarda konusu ne olursa olsun bir iş ya da hizmet söz konusudur. Bu bir sipariş, satış, şikâyet, borç alıp verme isteği, tavsiye ya da bilgi isteme olabilir.

• Resmi bir dil kullanılır.
• Genel olarak emredici bir anlatımı vardır.

3. Resmi Mektup: Resmî dairelerin ve tüzel kişilik taşıyan kuruluşların birbirlerine yazdıkları resmî yazılarla; bunların, vatandaşların başvurularına verdikleri yazılı cevaplara resmi mektup denir.

• Kişilerden makam ve dairelere bir dileği iletmek amacıyla yazılan mektuplara dilekçe denir. Dilekçeler de resmi mektup sayılır.
• Kısa, açık ve resmi bir üslupla dilekçe metni yazılır.
• Dilekçenin sonunda satır başı yapılarak arz veya rica edilir. Dilekçeler üst makama sunuluyorsa arz edilir, alt makama sunuluyorsa rica edilir, eşit makamlar arasındaysa arz ve rica edilir.

Düzyazı Türleri / Yardımcı Türler – Mektup Ders Notu İndir

Düzyazı Türleri / Yardımcı Türler – Gezi Yazısı (Seyahatname)

Düzyazı Türleri / Yardımcı Türler – Gezi Yazısı (Seyahatname) Ders Notu İndir

Yazarın yurt içinde ve yurt dışında gezip gördüğü yerlerin ilgi çekici özelliklerini anlattığı yazı türüdür.

• Eskiden gezi yazılarına seyahatname (seyahat yazısı) denirdi.
• Bilinçli bir gözlem bu türün ilk koşuludur.
• Gezi yazısında yazar daima, gezdiği yerleri anlatmalı, uydurma, yanlış bilgiler vermemelidir.
• Yazar gördüklerini, okuyucusunun daha iyi algılaması için, karşılaştırma yapar. Okur sanki o yerleri sanatçıyla gezer gibi olur.
  Dünya edebiyatında gezi yazısının ilk örnekleri sayılabilecek eserleri verenlerin başında Heredotos, Marco Polo ve İbn-i Batuta gelir.
• İlk seyahatname Seydi Ali Reis’in Mir’atül Memalik adlı eseridir.
• Türk edebiyatındaki ilk seyahatname Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eseridir.
• Batılı anlamda ilk gezi yazıları Ahmet Mithat Efendi’nin Avrupa’da Bir Cevelan adlı eseridir.
• Türk edebiyatında Batılı anlamda gezi yazısı örnekleri Tanzimat döneminde yazarların Avrupa’ya gitmesiyle verilmeye başlanmıştır.

Önemli gezi yazıları şunlardır:

(Tanzimat döneminden öncekiler)

Seydi Ali Reis: Mir’atül Memalik

Nabi: Tuhfetü’l Harameyn

Piri Reis: Kitab-ı Bahriye

Evliya Çelebi: Seyahatname

Yirmisekiz Çelebi Mehmet: Paris Sefaretnamesi

(Tanzimat ve sonrasındakiler) dersimiz.com

Ahmet Mithat Efendi: Avrupa’da Bir Cevelan

Direktör Ali Bey: Seyahat Jurnali

Cenap Şahabettin: Hac Yolunda, Afak-ı Irak, Avrupa Mektupları

Ahmet Haşim: Frankfurt Seyahatnamesi

Falih Rıfkı Atay: Denizaşırı, Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları, Taymis Kıyıları, Yolcu Defteri, Zeytindağı

Reşat Nuri Güntekin: Anadolu Notları

Attila İlhan: Abbas Yolcu     

Sadri Ertem: Ankara-Bükreş 

İsmail Habip Sevük: Tuna’dan Batıya

Azra Erhat: Mavi Akdeniz, Mavi Anadolu

* GEZİ YAZISI-ANI: Gezi yazılarında özne dış dünyadır. Anılar da ise özne kişinin kendisidir.

* GEZİ YAZISI-RÖPORTAJ: Gezi yazısında amaç, gezip görülen yerlerle ilgili duygu ve düşünceleri aktarmak ve okuyucuda gezme isteği uyandırmakken; röportajda amaç, bir olayı, bir durumu, bir sorunu gezip görerek insanlarla konuşarak araştırmaktır.

İşinize Yarayabilir

Edebiyat Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar