Toplumsal Kurumun Tanımı Özellikleri İşlevleri

Toplumsal Kurumun Tanımı Özellikleri İşlevleri Ders Notu Konu Özeti İndir

I. TOPLUMSAL KURUMUN TANIMI

Toplumsal kurum; “Bir toplumda örgütlenmiş, göreli bir bütün oluşturan düşünceler, davranışlar, değerler ve normlardır.”

Toplumsal kurumlar, insanların ortak ve temel ihtiyaçlarını (beslenme, barınma, korunma gibi) gidermesine yönelik ortaya koyduğu toplumsal ilişki ve rollerin kurumsallaşması sonucu oluşmuştur. Toplumsal kurumlar toplumda hâkim olan değer ve normlara göre şekillenir.

Temel toplumsal kurumlar şunlardır; Aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset ve boş zamanları değerlendirme

II. TOPLUMSAL KURUMUN ÖZELLİKLERİ

1- Toplumsal kurumlar her toplumda bulunmaları bakımdan evrenseldirler.

2- Toplumsal kurumlar ihtiyaçlardan doğmuştur ve ihtiyaçların karşılanmasında işlevseldir.

3- Aynı kurum, toplumdan topluma ve zamanla biçim ve işlev değişikliğine uğrayabilir.

4- Toplum, bütünlük gösterdiğinden, kurumlardan birindeki değişme diğerlerini de etkiler.

5- Yeni ihtiyaçlar, yeni kurumları ortaya çıkarır.

6- İşlevini tümüyle yitiren, toplum içerisinde hiçbir ihtiyacı karşılamayan kurumlar ortadan kalkar.

7- Toplumsal kurumların değişme hızı birbirinden farklıdır. Bir kurum (ekonomi) hızlı değişirken bir başkası (din) daha yavaş değişebilir.

8- Her toplumsal kurumun kendine özgü yapısı ve kuralları vardır.

9- Toplumsal kurumlar birbirleriyle ilişki içindedir.

10- Toplumsal kurumlar oldukça uzun bir sürekliliğe sahiptir.

11- Kurumların toplumdaki önem ve güç dereceleri birbirinden farklıdır. Bazı toplumlarda din kurumu, bazı toplumlarda siyaset veya ekonomi kurumu etkili olabilmektedir.

12- Toplumsal kurumların çeşitli işlevleri vardır. Bazı toplumsal kurumlar bazı işlevlerini diğer kurumlara devredebilirler. Mesela; ailenin bazı işlevlerini eğitim kurumu üstlenmektedir.

© dersimiz.com

III. TOPLUMSAL KURUMLARIN İŞLEVLERİ

1- Toplumsal ilişkilerin belli kurallara ve kalıplara göre yapılmasını gerçekleştirerek olumlu işlev üstlenir.

2- Değişme ve gelişmeyi engelleme eğilimi ile de olumsuz işlev üstlenir.

3- Her toplumsal grubun toplumsal ihtiyaçlara bağlı olarak getirdiği zorunlu temel işlevlerinin yanında açık olmayan örtülü (gizli) amaç ve işlevleri de vardır. Mesela; aile kurumunun temel amacı neslin devamını sağlamak iken, örtülü amacı bireyin meslek seçimi veya zengin olmayı sağlamak olabilir.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

 Toplumsal Kurum Çeşitleri: Siyaset Kurumu

 Toplumsal Kurum Çeşitleri: Siyaset Kurumu Ders Notu Konu Özeti İndir

TOPLUMSAL KURUM ÇEŞİTLERİ / E. SİYASET KURUMU

İnsanlar arasındaki fikir ve çıkar ayrılıkları ve çatışmaları, herkesin yararına, genel çıkarı ve ortak iyiliği sağlamaya yönelik bir yapılanmayı gerektirmiştir. Bu yapılanma da bir takım ilişki kalıplarını (yönetme-yönetilme, emretme-itaat ilişki kalıpları) ve kurallarını ortaya çıkarmıştır.

Toplumda düzenin sağlanmasına yönelik ve yönetimin gerçekleştirilmesi için ortaya konan yerleşmiş ilişki kalıpları siyaset kurumunu oluşturur.

1. Siyasetin Temel Kavramları

Egemenlik: Bir devlette siyasal karar verme yetkisine sahip olmak demektir. Bu yetki halka ait olabileceği gibi bir kişiye de ait olabilir.

İktidar: Bir ülkede egemenliği elinde bulunduranları ifade eder.

Parlamento: Demokratik ülkelerde, üyeleri halk tarafından seçilen veya üyeleri bazı kriterlere göre belirlenen temsilcilerden oluşan meclis ya da meclislere denir. Yasama yetkisini kullanır.

Hükümet: Devletin yapısı içinde siyasal sorumluluğu taşıyan ve başbakanın başkanlığını yaptığı en etkili icra gücüdür. Ülkemizde Cumhurbaşkanı ile yürütme yetkisini kullanır.

Siyasal parti: Farklı düşünce ve görüşleri halktan aldıkları oy oranında parlamentoya taşıyarak, halk iradesinin yönetime yansımasını sağlamayı amaçlayan siyasi gruplardır. Siyasal partiler siyasal kararları etkilemek ve iktidarı meşru yollarla ele geçirmek üzere kurulmuş örgütlerdir.

Sivil toplum (Baskı grupları): Siyasi otoritenin baskısından uzak, bürokratik ve askeri alanın dışında görece özgürlüğe sahip toplumsal alandır.

Devlet kurumlarının dışında kendini yönlendirebilen, hak ve özgürlüklerini savunabilen özgür ve özerk vatandaşlardan oluşan topluluklar sivil toplum örgütleridir. Sivil toplum, bir nevi toplumun kendi kendini yönlendirmesidir. Mesela; sendikalar, dernekler, meslek örgütleri ve odalar bu sivil toplum alanına ait örgütlerdir.

Birey: Tek tek insanları, toplumun her bir üyesini, devletin yurttaşı olan kişiyi ifade eder.

Meşruiyet: Siyasal etkinliklerin yasaya uygunluğunu ifade eder. Mesela; bir siyasal parti iktidara gelmek istiyorsa yasalara uygun bir şekilde seçime girip seçmenlerin oyunu alması gerekir.

Seçim: Demokrasilerde vatandaşların siyasal tercihlerini belirttikleri yöntemdir. Siyasal partiler ancak bu yolla iktidarı meşru yolla ele geçirebilir. Türkiye’de 4 yılda bir gerçekleşir.

Özgürlük: Bireylerin baskı altında kalmadan yasaların çizdiği sınırlar çerçevesinde serbest hareket edebilmesidir.

Hak: Bir eylemde bulunma veya başkalarından belirli bir tarzda davranmalarını isteme yetkisidir.

Eşitlik: Yasalar karşısında bireyler arasında herhangi bir ayrımın yapılmamasıdır.

Adalet: Haklının hakkını alması, haksızın da cezalandırılmasıdır.

Ülke: Bir milletin üzerinde yaşadığı, siyasal olarak örgütlendiği ve egemenliğine sahip olduğu yerdir.

2. Devlet

a) Devlet: Belli bir toprak parçası üzerinde ortak amaçlar çerçevesinde örgütlenmiş, siyasi ve hukuki yaptırım gücüne sahip en üstün bir otoritedir.

İnsanların yerleşik hayata geçmesiyle ortaya çıkmıştır.

b) Devletin özellikleri

1- Devletin oluşabilmesi için toprak, halk, iktidar ve egemenlik unsurlarına gerek vardır. Devletin egemen olması yasama, yürütme, yargı güçlerini elinde bulundurmasına bağlıdır.

2- Zora dayalı kuvvet kullanma yetkisine sahip tek kurumdur.

3- Devlet sosyal kontrolü sağlayan en büyük sosyal gruptur.

4- Devlet, toplumsal kurumların işleyişinin denetimini ve gözetimini sağlar.

5- İkinci ilişkilerin görüldüğü en büyük ikincil gruptur.

© dersimiz.com

c) Devletin işlevleri

1- Devletin temel görevleri; kanunlar yapmak (yasama), uygulamak (yürütme) ve uygulama sırasında çıkabilecek sorunları gidermek (yargı) Devlet içinde bu güçler ayrı organlarca temsil edilir. Bu duruma güçler ayrılığı denir.

2- Vatandaşların ekonomik, sosyal (eğitim, sağlık gibi) ve kültürel ihtiyaçlarını gidermek,

3- İç ve dış tehlikelere karşı ülkenin bağımsızlığını korumak,

4- Bireylerin temel hak ve özgürlüklerini güvence altına almak ve adaleti sağlamak.

5- Ülke sınırları içinde ve dışında millî çıkarları korumak.

d) Devlet Çeşitleri

Yapısına göre: Üniter ve Federal olmak üzere ikiye ayrılır.

Üniter devlet: Yönetimin tek merkezden yapıldığı, tek meclisi, tek başkenti olan devlettir. Homojen yapılı toplumlarda yaygın olarak görülür. Mesela; Türkiye üniter bir devlettir.

Federal devlet: Ülkenin eyaletlere bölündüğü, bu eyaletlerin iç işlerinde kendi kurallarına göre işlediği, dış ilişkilerinde ise merkezi yönetime bağlı olduğu devlet şeklidir. Her eyalet, kendi iç işleriyle ilgili yasaları kendisi oluşturur, özellikle savunma ve dış ilişkiler gibi konularda tüm eyaletleri kapsayacak ortak yasalara göre işleyişini sürdürür. Mesela; ABD, Almanya, İsviçre gibi.

Ortaya çıkışına göre: Eski (geleneksel) ve çağdaş devlet olmak üzere ikiye ayrılır.

Eski (Geleneksel) devlet: Devletin ortaya çıkışından çağdaş hale gelinceye kadar olan dönemdeki devlet şeklidir. Devletin işlevi iç düzen ve dış güvenliği sağlamakla sınırlıdır. Gelenekler etkilidir. Temel hak ve hürriyetler küçük bir zümreye aittir. Devlet otoritesini kullanan yöneticilerin yetkileri sınırsızdır.

Çağdaş devlet: Yönetimin belli ilke ve yasalara göre gerçekleştiği devlet şeklidir. Çağdaş devlet sosyal, hukuk ve laik devlet ilkelerini benimser. Eski devletten daha çok işleve sahiptir. Çağdaş devlet eğitim, sağlık, çevre, çevre, güvenlik, adalet, hak ve özgürlükler konusunda işlevseldir.

Ekonomik yapılarına göre: Kapitalist, Sosyalist ve Karma devlet olmak üzere ikiye ayrılır.

Kapitalist devletler: Ekonomik hayatın özel girişimciler tarafından düzenlendiği, rekabet ve kâr esasına dayalı olan devlet biçimidir. Bireysel hak ve özgürlüklerin ileri düzeyde olduğu ve bunun devlet tarafından güvence altına alındığı bir devlet biçimidir. Mesela; Amerika, İngiltere vb. gibi.

Sosyalist devletler: Ekonomik hayatın devlet tarafından düzenlendiği, üretim araç ve gereçlerine devletin sahip olduğu devlet biçimidir. Halkın ihtiyaçlarına göre üretim yapılır. Mesela; Rusya gibi.

Karma devletler: Ekonomik hayatın düzenlenmesinde hem özel sektörün hem devletin etkili olduğu devlet biçimidir. Mesela; Türkiye gibi.

3. Siyasi yönetim biçimleri

a) Baskıcı yönetimler: Yasama, yürütme, yargı bir kişi veya bir grubun elindedir. Özgürlüklerin kısıtlandığı yönetim biçimidir. Hukuk kurallarından uzak bir yönetim vardır. Yönetimi eleştirmek mümkün değildir. Muhalefet yoktur. Belirli bir ideolojiye dayanır. Seçme ve seçilme hakkı yoktur veya kısıtlanmıştır. Düşünce, basın, din ve vicdan özgürlüğünden söz etmek olanaksızdır.

Monarşi: İktidarın tek bir kişinin elinde olduğu yönetim biçimidir. Monarşi sisteminde, devlet başkanı (kral, padişah, hakan vb.) bu yetkisini yaşamı boyunca elinde bulundurur. Veraset sistemi vardır. Mesela; Krallık, imparatorluk.

Mutlak monarşi, devletin tek bir kişi tarafından hiçbir sınırlamaya bağımlı olmayarak yönetildiği rejim türüdür. Merkezi krallık anlamına ya da padişahın tek elden kendi kararlarıyla yönetimine denir. Mesela; Roma ve Osmanlı imparatorlukları.

Meşruti monarşi, 18.yy.’da Avrupa’da cereyan eden toplumsal ve siyasal gelişim sonucu doğmuştur. Bu monarşi tipinde hükümdarın yetkileri, yazılı bir Anayasa ile tanımlanmış ve sınırlanmıştır. Mesela; Osmanlı Devleti 1876’da Meşrutiyetin ilanıyla bu yönetim biçimine geçmişti.

Bu monarşi genellikle parlamenterdir ve demokrasiye pek yakın olabilir: Kral, devletin simgesi olarak kalır,ancak yürütme yetkisini bir hükümete bırakır; hükümet de halk tarafından seçilmiş bir millet meclisinin kararlarına uymaya zorunludur. Mesela; Hollanda, Danimarka, İngiltere, Japonya, İsveç ve Belçika’da durum böyledir

Oligarşi: İktidarın bir grubun veya bir zümrenin elinde olduğu yönetim biçimidir. Bu zümre soylu ve zengin kişilerden oluşuyorsa Aristokrasi olarak adlandırılır. Aristokrasi yönetimin soyluların ya da din adamlarının elinde bulunduğu bir sistemdir.

Teokrasi: Dini otorite organlarının siyasi otorite organları yerine devlet idaresini elde tuttuğu devlet biçimidir. Yani devlet işlerinden bir tür ruhban sınıfının sorumlu olduğu ve devlet işlerinin dini temellere dayandırılmaya çalışıldığı sistemdir. Mesela; Vatikan, İran, Suudi Arabistan

Totalitarizm: Siyasal gücün ve önemli yetkilerin tek bir kişi, tek parti ya da askeri bir grubun elinde olduğu; demokratik olmayan bir biçimde, devletçilikle ve sıkı bir denetim rejimiyle yönetildiği akım ve uygulamadır. Mesela; faşizm (Hitler, Mussolini), komünizm, militarizm vb.

b) Demokratik (Hürriyetçi) yönetimler: İnsan hak ve özgürlüklerinin gerçekleştirilmesini amaçlar. Temel özelliği kuvvetler ayrılığıdır. Yasama, yürütme ve yargı denetimleri vardır. Kişisel ve toplumsal gelişmenin kaynağı özgürlüktür. Hukuk kuralları toplumsal adaletin ve yönetimin temeldir. Yönetimler seçimle iş başına gelir. Yönetimleri eleştirmek ve denetlemek mümkündür. Düşünce, basın, din ve vicdan özgürlüğü vardır. Çok partili sistem ve seçimler demokratik yönetimlerin vazgeçilmez unsurlarıdır.

Doğrudan demokrasi: Halk yönetimde kesin söz sahibidir. Halk, gerektiğinde uygun bir yerde toplanarak yönetimle ilgili doğrudan doğruya kararlar alır, daha önce alınan kararları değiştirir, yasalar yapar. Doğrudan demokraside devlet için gerekli olan bütün kararlar, halk tarafından aracısız ve temsilcisiz olarak bizzat alınırlar.

Mesela; günümüzde doğrudan demokrasi sadece İsviçre’nin bir küçük dağ kantonunda ve dört yarım kantonunda uygulanmaktadır.

Temsili Demokrasi: Temsili demokraside halkın seçtiği temsilciler yönetimde söz sahibidir. Her zaman çok sayıda insanın bir araya gelmesi de zordur ve bir karar alması da zordur. İşte bu nedenle, temsili demokrasiye geçilmiştir. Halk, kendi adlarına karar vermek üzere temsilcilerini seçer ve kararları bu temsilciler alır. Mesela; Türkiye’de ve Dünya genelinde uygulanan demokrasi sistemidir.

Yarı Doğrudan demokrasi: Temsilî demokrasi ile doğrudan demokrasinin bir bileşimidir. Egemenliğin kullanılmasının halk ile temsilcileri arasında paylaştırıldığı demokrasi tipidir.

Yarı doğrudan demokraside egemenliğin kullanımı esasen halkın seçtiği temsilcilere verilmiştir. Ancak bazı durumlarda (yönetimle ilgili önemli kararlarda veya yaşamsal bir konuda), halkın kararı aranır ve halk oylaması ya da referandum gibi araçlara başvurulur.

Ve böylece seçmenler de egemenliğin kullanılmasına doğrudan doğruya katılırlar. Yarı doğrudan demokrasi, halkın egemenliğin kullanılmasına zaman zaman doğrudan doğruya katılabildiği bir temsilî demokrasidir.

© dersimiz.com

Genel oy ilkesi: Servet, vergi, öğrenim durumu, cinsiyet, ırk vb. ayrımı olmadan, belli bir yaşa ulaşmış herkesin oy hakkına sahip olması demektir. Türkiye’de 1934 yılında yapılan değişiklik ile seçimlerde genel oy ilkesi benimsendi.

Siyasi sosyalleşme: Çocukların ve gençlerin, içinde büyüdükleri toplumun politik sistemini tanımaları ve farklı politik eğilimler konusunda tercihte bulunmalarını etkileyen süreçlerdir.

Kuvvetler ayrılığı ilkesi: Yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerinin ayrı organlarda toplanmasıdır. Her bir organ sadece kendi işlevini yerine getirmeli ve diğer organların işlevlerine karışmasına izin verilmemelidir.

Katılımcı Demokrasi: Toplumun kişileri ve kurumları ile geniş katılımının sağlandığı demokratik yapılanmadır. Katılımcı demokrasi, halkın görüşlerini aracı olmadan sivil toplum kuruluşları ve çıkar grupları gibi kendi oluşumları ile ifade etmesidir.

Katılımcı demokraside vatandaşlar sürekli olarak karar verme sürecine katılırlar ve önemli sorunların çözümünde vatandaşların kararları dikkate alınır ve bütün vatandaşlar katkıda bulunurlar.

Çıkar grupları: Çoğulcu demokrasinin gereğidir. Herhangi bir siyasal parti kurmaksızın eylemleri ile örgütlenmiş bir şekilde siyasal karar alma süreçlerini ve kamu politikalarını doğruya veya dolaylı olarak etkileme ve çıkar elde etme çabası içinde olan gruplardır. Mesela; meslek odaları, sendikalar vb.

Sivil toplum kuruluşları: Katılımcı demokrasinin gereğidir. Sivil toplum kuruluşları; kamu yararına çalışan ve bu yönde kamuoyu oluşturan, kâr amacı gütmeyen, demokratik işleyişe sahip, bürokratik donanımdan yoksun ve gönüllü olarak bir araya gelen bireylerden oluşan örgütlenmelerdir. Temel amaçları, toplumsal hayata olumlu katkılar sağlamaktır. Siyasi iktidar üzerinde etkili olmak, görüşleri doğrultusunda kararlar alınmasını ve uygulamalar yapılmasını sağlamak amacıyla kurulmuş olan baskı gruplarıdır. Mesela; çevreci örgütler (Greenpeace, TEMA), insan hakları örgütleri, savaş karşıtı örgütler vb.

4. Seçim ve seçim çeşitleri

Demokrasinin bir gereği olarak seçim, yöneticileri belirlemek için yapılan bir uygulamadır.

a) Çoğunluk sistemi: Seçime katılan partiler ya da adaylar arasında en çok oy alan seçimi kazanmış sayılır. İki türlüdür.

a1) Tek turlu (basit) çoğunluk sistemi: Bir seçim bölgesinde en fazla oy alan bir parti bütün milletvekilliklerini kazanır.

a2) İki turlu (mutlak) çoğunluk sistemi: Bir parti, birinci turda bir seçim bölgesinde oyların yarıdan bir fazlasını alamazsa ikinci bir oylama yapılır. İkinci turda en çok oy alan parti seçilmiş sayılır.

b) Nispi temsil sistemi: Yönetime katılan kesimlerin aldıkları oy oranında yönetimde temsilci bulundurma hakkını kazanmasıdır. Bu sistemde bir parti aldığı oy ölçüsünde milletvekili çıkarır. Bu sistem farklı görüş ve düşüncelerin mecliste temsil edilmesini sağladığından, halk iradesinin daha iyi yansıtılmasını sağlamaktadır.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Ekonomi Kurumu

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Ekonomi Kurumu Ders Notu Konu Özeti İndir

TOPLUMSAL KURUM ÇEŞİTLERİ /  D. EKONOMİ KURUMU

Ekonomi kelime anlamı olarak “ev işlerini idare etmek” demektir. Kavramsal tanımı ise, “mal ve hizmetlerin üretim, tüketim ve bölüşüm işlerini inceleyen bir bilimdir” demektir. İnsanlardaki sınırsız olan ihtiyaçları sınırlı olan kaynaklarla giderme çabası ekonomi olgusunu ortaya çıkarmıştır. Kaynaklarla ihtiyaçlar arasında denge kurmaya yönelik yerleşmiş ilişki kalıpları da ekonomi kurumunu oluşturmuştur. Sözü edilen ekonomik ilişki kalıpları; üretim, tüketim, bölüşüm ve alışveriş ilişkileridir.

1. Ekonomiye ait bazı kavramlar

a) Arz: Üreticilerin piyasaya sürdükleri toplam mal ve hizmetlerdir. Arz belirli piyasada belirli bir zamanda çeşitli fiyatlarda satıcıların (veya üreticilerin) satmaya razı oldukları mal ve hizmetin miktarıdır.

b) Talep: Tüketicilerin toplam tüketim isteğidir. Belirli bir mal veya hizmetin belirli bir dönemde çeşitli fiyatlardan satın alınma miktarını ifade eder.

Talep kanunu: Bir mal veya hizmetin fiyatı düştükçe talebi artar, fiyatı yükseldikçe talebi azalır.

Veblen Malları (Gösterişe yönelik talep): Snop diye nitelendirilen kişiler, kendilerinden üstün kabul ettikleri kimselerin mallarını satın almak ve dikkat çekerek sosyal sınıf atlamak isterler. Bu nedenle snoplara hitap eden mallara olan talep, belirli bir fiyat düzeyinin üzerinde, fiyat yükseldikçe artar. Snopların talep kanununa ters düşen davranışlarına “gösterişe yönelik talep” , bu tür mallara da “Veblen malları” denir.

Türkiye’de de daha kaliteli olmadığı bilinmesine karşın, bazı markalı ithal malların çok yüksek fiyattan alıcı bulması gösterişe yönelik talebe örnek olarak gösterilebilir.

c) Piyasa: Bir malı satmak isteyenler ile o malı satın almak isteyenlerin oluşturduğu mübadele ağıdır.

d) Denge fiyatı: Piyasalarda arz ve talep miktarlarının eşitlendiği fiyat düzeyidir.

e) Kartel: Büyük şirketlerin fiyat konusunda anlaşarak oluşturdukları anlaşmadır. Amaç serbest rekabeti ortadan kaldırmaktır.

f) Damping: Bir malın dış piyasalarda maliyet fiyatının altında satılması işlemidir.

g) Otomasyon: Seri üretimin yapılmasını ifade eder.

© dersimiz.com

2. Ekonomik Hayatta Yaşanan İstikrarsızlıklar

a) Enflasyon: Bir ekonomide, piyasadaki ürünlerin fiyatlarının genel seviyesindeki sürekli artışına enflasyon denir. Ayrıca enflasyon paranın değer kaybederek alım gücünün düşmesi demektir. Genelde arz talep arasındaki dengesizlikten ortaya çıkar.

a1) Talep Enflasyonu: Toplam talebin toplam arzdan fazla olması durumunda oluşan enflasyondur. Yani arzın talebi karşılayamaması durumudur. Karşılıksız para basılması, yurtdışındaki gelirlerin yurtiçinde harcanmak istenmesi para bolluğuna sebep olacak bu da daha fazla mal ve hizmet talep edilmesine ve fiyatların artmasına yol açacaktır.

a2) Arz Enflasyonu: Üç türlüdür.

– Maliyet enflasyonu: Girişim, emek, sermaye gibi üretim faktörlerinin üretimdeki maliyetinin artması, toplam arzı azaltır ve fiyatları arttırır ve bu da enflasyonu yükseltir. Mesela; petrol fiyatındaki artış birçok mal ve hizmetlerin fiyatını arttırır.

– İthal enflasyon: Dışa bağımlı ekonomilerde ithal girdilerin fiyatlarının artması sonucu oluşur.

– Kâr enflasyonu: Şirketlerin anlaşarak mal ve hizmetlerin fiyatlarının arttırması sonucu oluşur.

b) Deflâsyon: Enflasyonun tersi bir durumdur. Arzın talepten çok olması durumunda görülür. Deflâsyon durumunda mal ve hizmetlerin fiyatları düşer. Fiyatların düşmesine bağlı olarak üretimi kısma zorunluluğu ortaya çıkar. Bunun sonucunda işsizlik artar, ücretleri düşürür. Arz karşısında talebi artırmak (reklâm, yeni pazar bulma, kredi imkânı, taksitli satış vb.) deflâsyona karşı alınabilecek önlemlerdir.

c) Devalüasyon: Sabit döviz kuru sisteminde, ulusal paranın, yabancı paralar karşısında değerinin devlet eliyle düşürülmesine (döviz kurunun yükseltilmesine) denir. Özellikle enflasyonla tıkanan ihracatı açmak ve ekonomiyi canlandırmak için uygulanan bir ekonomik tedbirdir. Türkiye’de devalüasyon, Türk Lirası’nın Amerikan Doları karşısındaki değerine göre yapılmaktadır ve en son 2001 tarihinde % 28,4 oranıyla gerçekleştirilmiştir.

d) Revalüasyon: Devalüasyonun tersi bir durumdur. Sabit döviz kuru sisteminde, ulusal paranın, yabancı paralar ve altın karşısında değerinin devlet eliyle yükseltilmesine (döviz kurunun düşürülmesine) denir. Revalüasyon genelde ihtiyaçtan fazla altın ve dövizin birikmesi sonucu yapılır. Revalüasyon ile bir ekonominin ithalat yapabilmesi kolaylaştırılmakta; ihracat yapabilmesi ise zorlaştırılmaktadır.

e) Resesyon: Ekonomik hayatın canlılığını kaybetmesi, üretim faaliyetlerinin daralması, duraklama, ekonomik etkinliklerde görülen hafif düşmedir.

3. Ekonominin Bileşenleri

a) İhtiyaç: Ekonomide mal ve hizmet üretiminin kendisi için yapıldığı tüm istek ve arzulardır; yeme, içme, barınma, giyinme, gezme, eğlenme vb.

İhtiyaçlar; zorunlu ihtiyaçlar (yeme, içme, uyuma, barınma vb.), zorunlu olmayan ihtiyaçlar (sinema izleme, gazete okuma, müzik dinleme vb.) olmak üzere iki türlüdür.

Belirli bir ücret, mal veya hizmetle karşılanan ihtiyaçlara ekonomik ihtiyaç denir.

b) Mal ve hizmetler: İnsan ihtiyaçlarını karşılamaya elverişli ve bu amaç için hazırlanmış her şeydir. Somut ve dokunulabilir yiyecek, ev eşyası, giyecek gibi üretimlere maddi mal, ulaşım, eğitim, sağlık, bankacılık gibi maddi olmayan üretimlere ise hizmet denir.

c) Kaynaklar: Ekonomik ihtiyaçları karşılamak için gerekli mal ve hizmetlerin elde edilmesinde kullanılan üretim faktörlerini içerir.

d) Üretim: İhtiyaçları karşılayarak toplumsal fayda sağlamak için herhangi bir şeyin yerinde, yapısında, şeklinde değişiklik meydana getirme faaliyetidir. Başka bir ifadeyle üretim; girişimcilerin üretim faktörlerini kullanarak toplumun ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri üretme sürecidir.

NOT: Üretim için mutlaka bir nesnenin yaratılmış olması gerekmez.  Mesela; öğretmenin ders vermesi, hâkimin adalet dağıtması, ressamın resim yapması da üretim sayılır.

Üretim faktörleri: Doğal kaynaklar, emek (iş gücü), sermaye ve teşebbüstür (girişim).

– Emek (İş gücü): Üretime katılan insanın gerek bedensel gerekse zihinsel gücüdür.

– Doğal kaynaklar (toprak): Üretim için gerekli olan hammadde (madenler, petrol, su, ormanlar vb.), enerjinin sağlandığı ve üretimin yapıldığı yer (fabrika, iş yeri arsası, tarla vb.) dir.

– Sermaye: Üretimde kullanılan her türlü araç-gereci ifade eder. Mesela; yol, baraj, fabrika, tesis, aygıt, donanım, makine vb.

– Girişim (teşebbüs): Üretim faktörlerinden emek, toprak ve sermaye faktörlerini bir araya getirerek üretimi gerçekleştiren etkinliktir. Teşebbüs olmadan bu üç faktör bir araya gelerek üretim gerçekleştirilemez.

e) Tüketim ve Tasarruf: İnsanların üretilmiş olan ekonomik mal ve hizmetlerin faydasından yararlanmasına tüketim denir. Mesela; sabunu kullanma mal tüketimi, belediye otobüsünden faydalanma hizmet tüketimi olur.

NOT: Bir malın tüketilmesi mutlaka o malın yok edilmesi anlamına gelmez. Gıda maddelerinden yararlanmak bir tüketim olduğu gibi, bir resim sergisini izlemek, bir filmi izlemek, ulaştırma hizmetlerinden yararlanmak da birer tüketimdir.

Tasarruf, elde edilen gelirin bir kısmının tüketilmemesi ile oluşan birikimdir. Tasarrufların yeni bir üretim için kullanılmasına ise yatırım denir. Halk arasında arsa veya altın almak bir yatırım yapmak olarak adlandırılır. Oysaki bu tür mal alımının üretime bir katkısı olmadığından ekonomide yatırım olarak adlandırılmaz. Ama zirai araçlar almak ve yol yapmak yatırımdır.

f) Bölüşüm: Üretilmiş mal ve hizmetlerin, üretime katılanlar arasındaki bölüşümüdür. Başka bir ifadeyle bölüşüm “üretim sonucunda elde edilen gelirin üretime katılan unsurlar arasında paylaşılmasıdır.”

Gelir, tek bir birey, tek bir işletme için söz konusu olduğu gibi, bütün bir ülke için de söz konusu olabilir. Bütün bir ülke için söz konusu olan gelire millî gelir denir. Millî gelir, “bir ülkede bir yıl içerisinde üretilen mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarına göre değerlerinin net toplamıdır.”

Millî gelirin o ülkede yaşayan vatandaşlar arasında dağıtılmasına kişi başına düşen millî gelir denir.

© dersimiz.com

4. Ekonomide Mal, Hizmet ve Fayda Kavramları

a) Mal: İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla üretilen somut nesnelere mal denir. Mesela; ekmek, şeker, telefon, masa, kalem vb.

Mallar elde ediliş ve kullanılış biçimine göre ikiye ayrılır.

a1) Elde ediliş biçimlerine göre mallar

– Serbest mal: Elde edilmesi için herhangi bir emek ve maliyet gerektirmeyen mallardır. Mesela; hava, su, güneş ışığı vb.

– Ekonomik mal: Elde edilmesi için emek ve maliyet gerektiren mallardır. Ekonomik mallar ihtiyaçları karşılamak için değişim amacıyla üretilen mallardır. Ekonomiyi ilgilendiren ise yalnızca ekonomik mallardır. Mesela; defter, araba, kumaş, gözlük vb.

NOT: Bir malın serbest veya ekonomik mal olması duruma göre değişebilir. Soluduğumuz hava serbest mal iken su altındaki dalgıçlar ve uzayda araştırma yapan astronotlar için ekonomik maldır. Doğada su kaynağı yakınına kamp kurulduğunda su serbest mal iken, şehirde evimize ulaşması hizmet gerektirdiğinden ekonomik maldır. Dolayısıyla belli malları serbest veya ekonomik olarak belirlemek mümkün değildir.

a2) Kullanılış biçimine göre mallar

– Üretim malı: İnsan ihtiyaçlarını dolaylı olarak karşılayan ve özellikle yeni bir malın üretiminde kullanılan mallardır. Her türlü üretim aracı (makineler, traktör gibi) ve ham maddeler (kömür, petrol, çimento gibi) birer üretim malıdır.

– Tüketim malı: İnsan ihtiyaçlarını doğrudan karşılayan mallardır. Mesela; gıda ürünleri, yiyecek ve giyecekler gibi. Tüketim malları, insanın onlardan sağladığı faydanın süresine göre ikiye ayrılır:

Dayanıklı mallar: Faydası bir ya da birkaç kez kullanmakla bitmeyen, uzun süreli kullanılan mallardır. Mesela; Cep telefonu, araba, televizyon, bilgisayar, çamaşır makinesi vb. Dayanıksız mallar: Bir ya da birkaç kez kullanmakla faydası biten mallardır. Mesela; ekmek, yoğurt, çikolata, kibrit vb.

NOT: Bir mal, kullanılış biçimine göre tüketim malı ya da üretim malı olabilir. Mesela; şeker evde çay içerken kullanıldığında tüketim malı, lokum yapmak için kullanıldığında bir üretim malı olur. Aynı biçimde, kömür ısınmak için kullanıldığında tüketim malı, enerji elde etmek için kullanıldığında üretim malıdır.

b) Hizmet: İnsan ihtiyaçlarını karşılamak için değişim amacıyla ortaya konan etkinliklerdir. Mesela; eğitim, ulaştırma, sağlık, bankacılık, işçilik, berberlik vb.

NOT: Bir şeyin mal ya da hizmet sayılabilmesi için değişim amacıyla yapılması gerekir. Buna göre kendi beslenmesi için tavuk yetiştiren insanın ürettiği tavuk mal sayılmaz.

c) Fayda: Mal veya hizmetlerin ihtiyaçları karşılamadaki işlevine fayda denir.

5. Ekonomik Sistemler

a) Kapitalist Ekonomi Sistemi: Kapitalist ekonomi sistemi, Avrupa’da 18. yüzyılın sonlarından itibaren egemen olmaya başlamıştır.

Kapitalist ekonomik sistemin temel özellikleri:

• Üretim araçları (makineler, atölyeler, fabrikalar vb.) özel girişimcilerin elindedir.
• Özel mülkiyet esastır.
• Ekonomi serbest piyasa koşulları altında işler. Devlet, ekonomik yaşama müdahale etmez, kontrolünü sağlar.
• Üretimde belirleyici olan kardır. Üretimde temel amaç kâr etmektir.
• Temel ihtiyaçların tüketimi dışında tüketim alışkanlıkları yaratılır.
• Ekonomide birey kendi çıkarı peşinde koşar.

b) Sosyalist Ekonomik Sistem: Sosyalist ekonomi sistemi, kapitalizmin hızla geliştiği 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Sosyalizm, kapitalizmin yarattığı toplumsal ve ekonomik eşitsizlikleri ortadan kaldırma iddiasıyla geliştirilmiş ekonomik bir sistemdir.

Sosyalist ekonomi sisteminin temel özellikleri

• Üretim araçlarının mülkiyeti toplum adına devletin elindedir. Özel girişimci yoktur.
• Özel mülkiyet sınırlıdır.
• Ekonominin işleyişi devlet kontrolündedir.
• Üretimde kar amacı güdülmez. Temel amaç toplumun temel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır.
• Ekonomide bireyin değil, toplumun çıkarı önemlidir yani önplandadır.
• Üretilenler toplumda eşit şekilde ya da toplumun haklı göreceği eşitsizliklerle dağıtılır.

c) Karma Ekonomik Sistem: 1929 ekonomik krizi ve II. Dünya Savaşının yıkıntıları kapitalist sistemin iyileştirilmesini zorunlu kılmıştır. Böylece devlet, vergilendirme politikaları ve sosyal güvenlik önlemleriyle ekonomik hayata daha çok müdahale etmeye başlamıştır. Devlet, birçok alanda yatırımlar yaparak üretim faaliyetlerine katılmıştır. Karma ekonomi sisteminin kapitalist sistemden en önemli farkı; karma ekonomik sistemde bireyler de üretim faaliyetinde bulunabilirler. Ancak, bu sistemde kamu kesimi ve özel kesimin ağırlığı zaman içinde koşullara göre değişir.

Karma ekonomi sisteminin temel özellikleri

• Devlet ve özel teşebbüs birlikte yer alır.
• Kapitalizm ve sosyalizm birleşimidir ama daha çok özü itibariyle kapitalizme yakındır.
• Devlet ekonomiye kısmi olarak müdahale eder.
• Kamu yararı ile bireysel çıkarlar bağdaştırılmıştır.
• Özel girişimcinin yatırım yapmayı kârlı bulmadığı alanlarda toplum ihtiyaçlarını karşılamak için devlet girişimde bulunur.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Eğitim Kurumu

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Eğitim Kurumu Ders Notu Konu Özeti İndir

B. EĞİTİM KURUMU

Genel olarak eğitim, mevcut bilgi bilgilerin, becerilerin ve değerlerin yeni nesillere aktarılmasıdır.

Eğitim, bireylere bir anlayış biçimi sunarken onları hayata hazırlayıp gerekli görülen hedefler doğrultusunda yönlendirmeyi de amaçlar. İlk eğitimini aileden alan birey eğitimine akraba, arkadaş, okul çevresi ile devam ederek hayata hazırlanır.

Eğitim, örgün ve yaygın olmak üzere iki çeşittir. Örgün eğitim zamanlı, planlı, programlıdır. Okullar örgün eğitimin verildiği yerlerdir. Günümüzde eğitim denilen kastedilen daha çok örgün eğitimdir. Yaygın eğitim toplumun her alanındaki yetiştirme, hazırlama süreçleridir. Konferanslar, gazeteler, radyolar, televizyonlar vb. bu amaçla değerlendirilmektedir.

© dersimiz.com

1. Eğitimin Temel İşlevleri

a) Siyasal İşlevleri

• İyi insan ve vatandaş niteliklerini belirlemek
• İyi insan ve vatandaş yetiştirmek
• Lider yetiştirmek
• Bilinçli seçmen yetiştirmek

b) Toplumsal işlevleri

• Kültürleme ve sosyalleşme süreciyle bireye toplumun değerleri aktarılır.
• Toplumun kültürel mirasının birikimini ve sürekliliğini sağlamak
• Toplumsal sorunları çözme

c) Bireysel işlevleri

• Kendini gerçekleştirme

d) Ekonomik işlevleri

• Bireyin kendine uygun meslek seçmesi
• İyi ve bilinçli üretici ve tüketici yetiştirmek
• Nitelikli insan gücü yetiştirmek

e) Gizli işlevleri

• Eş seçimi
• Tanıdık (arkadaş, dost, komşu vb.) sağlama
• Çocuk bakıcılığı

2. Eğitim ve Sosyalleşme İlişkisi

Kültürün kuşaktan kuşağa aktarılması işi eğitim sayesinde gerçekleşir. Her toplumda eğitim, o toplumun temel özelliklerine bağlıdır. Bir toplum kendi sürekliliğini sağlamak için insanlarını o topluma uyumlu birer bireyler olarak yetiştirmek zorundadır. Bu da ancak insanların eğitilmesiyle mümkündür.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Din Kurumu

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Din Kurumu Ders Notu Konu Özeti İndir

C. DİN KURUMU

Din, inanç olgusuna dayanır. Sosyoloji dinsel inançları ve normları bir olgu olarak incelemeye çalışır. Sosyoloji bu dinsel inançların ve normların doğruluğuyla ve yanlışlığıyla ilgilenmez. Sosyoloji dini bir kurum olarak ele alır ve öteki kurumlarla olan ilişkilerini araştırır. Din, tarihin her döneminde bireyleri ve toplumları etkileyen en önemli kurumlardan biri olmuştur. Dini olmayan hiçbir toplum da görülmemiştir.

Din, toplumsal yaşamda, bireylerin bazı davranışlarını olumlu karşılayıp, o davranışların tekrarı için teşvik edip ve sevap olarak kabul ederken bazı davranışlarını ise olumsuz ve günah olarak kabul ederek o davranışların yapılmasını yasaklar. Bu yönüyle din, bireylerin davranışlarının toplumun değer yargılarına uygun olmasını sağlar.

Sosyoloji din konusunu sosyal bütünleşme, sosyal çatışma ve sosyal değişmeye etkisi açısından ele almaya çalışır. Sosyolojinin bütünleştirici işlevi en açık şekilde dini ibadet ve ayinlerde görülmektedir. Toplumca ortaklaşa yapılan ibadet, ayin ve törenler grup ruhunu geliştirerek bireyler arasındaki toplumsal kaynaşmayı sağlar.

Dinin toplumsal hayata en önemli etkilerinden biri de toplumsal kontrole yaptığı katkıdır. Kurallar, kişinin vicdanın köklü bir şekilde yer edinmedikçe, dıştan gelen kontrolün etkisi az olur. Din yoluyla vicdan duygusu gelişen insan diğer insanlara ve toplumsal kurallara daha duyarlı olur. Bu nedenle din, bireylerin vicdanına yaptığı etkiyle toplumsal kontrolün sağlanmasına katkı yapar.

1. Dinin İşlevleri

1- Din, insana güç ve güven vererek iç huzurunu sağlar. Böylece din insanların psikolojik yönden rahatlamalarını sağlar.

2- Toplumsal kontrol aracı olarak toplumun bütünleşmesine katkı sağlar.

3- Toplumun ortak değerlerine hitap ettiğinden bireylerarası dayanışmaya katkı yapar.

4- Bireylere, toplumda kabul edilen davranışları göstererek ve birtakım kurallar koyarak bireyin topluma uyum sağlamasında yardımcı olur.

5- Toplumsal kültürü oluşturan ve gelecek kuşaklara aktaran etmenlerden biridir.

© dersimiz.com

2. Dini İnanç Çeşitleri

Totemizm: En ilkel dini inanç şeklidir. Totem inancı, kutsal sayılan bir hayvan, bitki veya cansız bir nesneye inanma ve tapınmadır. Totem bir kabilenin atası olarak kabul ettiği ve adını taşıdığı bir hayvan, bitki veya cansız nesnedir. Bu totem kartal, kurt, ayı olabildiği gibi, yağmur, deniz gibi şeylerde olabilir.

Fetişizm: İnsanların içinde büyüsel güç olduğuna inandığı nesnelere sahip olmak istemesi veya onlarla ilişkide bulunarak uğur getireceğine inanması ve tehlikelerden koruduğuna inanmasıdır. Fetişizm kişiseldir, tapınılacak şey kişiye aittir.

Animizm: Ruha tapma anlamına gelir. Doğadaki tüm varlıkların bir ruha sahip ve canlı olduğuna inanmadır. Animizm ruhun öldükten sonra var olduğu düşüncesiyle ilk olarak ortaya çıkmıştır. Animizm’de ruhun insanların etrafında gezdiğine ve onlara müdahale ettiğine inanılır. Bu nedenle bu ruhlara adaklar adanılır, kurbanlar kesilir ve dualar edilir. Mesela; Kırgızlar için elma ağacı kadınlara doğurganlık verme gücüne sahiptir.

Natürizm: Doğa güçlerine tapınma inancıdır. Bu inanç, insanların doğal olaylar karşısında hayret, saygı ve korku duygularını göstermesi ile başlamıştır. Ay, yıldız, güneş, ateş gibi varlıklara inanılmıştır. Mesela; Eski Mısır medeniyetinde Güneşe (Ra tanrısıdır) tapınılırdı.

Politeizm: Çok Tanrıcılıktır. İnsanlar siteler halinde yaşamaya başlayınca insanlar birden fazla tanrıya inanmaya başladı ve bu da çok tanrıcılığı ortaya çıkardı. Mesela; Eski yunan sitelerinde olduğu gibi. (Zeus, Hera, Poseidon vb.)

Monoteizm: Tek Tanrıcılıktır. Müslümanlık, Hıristiyanlık, Musevilik gibi.

Evreni yaratan ve yöneten Tanrı’nın varlığını savunmak teizm (tanrıcılık), Tanrı’nın varlığını kabul etmeyen görüşe ise ateizm denir.

3. Din ve Laiklik

Genel anlamında laiklik, akli düşünce ile dini düşüncenin ayrılmasıdır. Siyasi manada laiklik, “Siyasî bir kuruluş olan devleti, din kurallarına dayandırmayan ve kişilerin dinsel inanç ve tapınma özgürlüklerini inanç ve din farkı gözetmeksizin güvence altına alan bir sistemdir.” Yani devlet işleri ile din alanının birbirlerinden ayrılmaları demektir.

Fransız devrimiyle yükselen laikliğin “din hürriyeti” ve din-devlet işlerinin ayrılığı” olarak iki cephesi vardır. Bir devletin laik olabilmesi için, o devlette din hürriyetinin tanınmış olması ve güvence altına alınmış olması gerekmektedir. Din hürriyeti de inanç ve ibadet hürriyeti adlı iki ilkeye dayanır. İnanç hürriyeti, kişinin istediği dini seçebileceği anlamına gelir. Anayasamızın 24.maddesinde “Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir” denilerek inanç hürriyeti tanınmıştır. İbadet hürriyet, bireyin inandığı dinin

gereklerini (ayin, tören vb.) serbestçe yerine getirebilmesi demektir. Anayasamızın 24.maddesinde “14. Madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet, dini ayin ve törenler serbesttir” denilerek ibadet hürriyetini tanımıştır.

Laikliğin ikinci cephesi din ve devlet işlerinin ayrılığıdır. Bir devlette, din ve devlet işlerinin ayrıldığını söyleyebilmek için; devletin resmi bir dininin olmaması, devletin bütün dinler karşısında tarafsız olması, devletin bütün din mensuplarına eşit davranması, din kurumları ile devlet kurumlarının birbirinden ayrı olması ve hukuk kurallarının din kurallarına uyma zorunluluğunun olmamasıdır.

Laik devletlerde kişinin istediği dine ve inanca sahip olması, devletin etkisi dışındadır. Laik devlette din, kişilerin vicdanlarına bırakılır. Laik devlette din, devletin kuruluşuna ve yönetimine hâkim olamaz. Laik devlet yönetiminde tüm düzenlemeler hukuk kurallarına göre yapılır ve bütün vatandaşlar yasa önünde eşittir.

4. Atatürk ve Laiklik

Atatürk’ün laiklik konusundaki görüşlerini sözlerinden yola çıkarak anlayabiliriz. “Din bir vicdan meselesidir. Herkes vicdanın emrine uymakta serbesttir. Biz dine saygı gösteririz. Düşünüşe ve düşünceye karşı değiliz. Biz sadece din işlerini millet ve devlet işleriyle karıştırmamaya çalışıyor, kasıt ve fiile dayanan tutucu hareketlerden sakınıyoruz.”

“Din ve mezhep herkesin vicdanına kalmış bir iştir. Hiç kimse hiçbir kimseyi ne bir din ne de bir mezhebi kabul etmeye zorlayabilir. Din ve mezhep hiçbir zaman politika aleti olarak kullanılamaz.”

Kısacası Atatürk, dini politika aracı olmaktan kurtarmak istemiştir. Dini, çıkarcılığın kaynağı olan siyasetten uzaklaştırmaya çalışmıştır.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Aile Kurumu

Toplumsal Kurum Çeşitleri: Aile Kurumu Ders Notu Konu Özeti İndir

IV. TOPLUMSAL KURUM ÇEŞİTLERİ

A. AİLE KURUMU

Aile: Evlilik, kan bağı ve duygusal bağlarla birbirine bağlı bireylerden oluşan ve aralarında birincil ilişkilerin görüldüğü en küçük toplumsal kurumdur.

1. Ailenin Özellikleri:

a) Toplumların en eski ve temel kurumudur. Her toplumda bulunması bakımından evrenseldir.

b) Ailenin yapısı ve işlevleri zamanla ve toplumdan topluma değişir.

c) Aile toplumsal yapıda çekirdek özelliği taşır.

d) Üyeler arasında samimi, içten bir ilişki olduğundan birincil grup özelliği gösterir.

e) Üyeleri arasında statü ve rol dağılımı vardır. Bu statü ve rollerle belirli sorumluluklar yükler.

f) Üyeleri arasında kan ve duygusal bağ vardır.

g) Birey, ilk aile kurumunda sosyalleşir ve toplumsal kimlik kazanmaya başlar.

h) Toplumdaki değer ve normlara göre şekillenir.

i) Ailenin ekonomik, biyolojik, psikolojik, sosyal işlevleri vardır.

2. Ailenin İşlevleri

a) Biyolojik: Üyelerinin temel nitelikteki güdülerinin (cinsel) doyurulmasını sağlar ve neslin devamını gerçekleştirir.

b) Psikolojik: Aile, duygusal bağlarla bağlı üyelerden oluştuğundan, üyelerinin duygusal ihtiyaçlarını sağlar. Çocukların sevgi ve şefkatle himaye edilmesi bu işlevini örneklendirmektedir.

c) Eğitim ve sosyalleştirme: Aile, toplumun değerlerini, normlarını, gelenek ve göreneklerini çocuğa aktararak sosyalleşmesini sağlar. Böylece ilk defa çocuk aile ortamında sosyalleşir. Çocuklar ilk bilgi ve eğitimlerini aileden alırlar.

d) Kimlik ve Kişilik Kazandırma: Doğan bebeklerin biyolojik bir canlılıktan sosyal bir kişiliğe geçmesi aile sayesindedir. Yani aile bireylere kimlik ve kişilik kazandırma işlevini gerçekleştirir.

e) Ekonomik: Aile üreten, ürettiğini tüketen gruptur. Üyelerin beslenme, barınma, korunma, ihtiyaçlarını karşılaması ailenin ekonomik işlevini ortaya koyar.

3. Aile Modelleri

a) Egemenliğin verilişine göre (Kararların Alınış Biçimine Göre)

– Maderşahi (Anaerkil) aile: Kadının egemen olduğu aile türüdür. Poliandri evlilik yaygındır. Din ve gelenekler egemendir. Eskimolarda, Afrika’da, kanada yerlilerinde görülür.

– Pederşahi (Ataerkil) aile: Erkeğin egemen olduğu aile türüdür. Erkek istediği kadar kadınla evlenebilir. Yani polijini türü evlilik yaygındır. Din ve gelenekler egemendir. Eski sitelerde, bazı Asya ülkelerinde görülür.

– Modern (Eşitlikçi – demokratik) aile: Egemenliğin kadın ve erkek arasında paylaşıldığı, kararların ortak alındığı ailedir. Sanayileşmenin ortaya çıkmasıyla beraber özellikle kadınlar ekonomi hayatında yer edinmesiyle beraber bu aile türü çıkmış ve sonrasında yaygınlaşmıştır.

– Çocukerkil aile: Günümüzde kent merkezlerinde, ataerkil aileden çocukerkil aile yapısına doğru bir geçiş olmaktadır. Artık ebeveynler, yaşayacakları semtleri, yaşam biçimlerini, tercihlerini çocuklarına göre belirlemektedir. Çocukerkil ailede, anne ve babanın rolüyle evdeki ilişkiler çocuğa göre biçim alır.

b) Üye sayısına göre (Niceliklerine Göre)

– Geleneksel geniş aile: Birden fazla kuşağın bir arada oturduğu ailedir. Sanayi öncesi toplumlarda yaygın olarak görülür. Kararları ailenin en yaşlı erkek üyesi alır. Aile daha çok üretici yapıdadır. Bireysel mülkiyet yoktur, ailenin bütün malı ortaktır. Gelenek ve görenekler etkilidir. Akrabalık bağları kuvvetlidir. Sanayileşmenin başlangıç dönemlerinde bir aile modeli de “geçiş dönemi geniş aile” olarak adlandırılır. Bu aile aynı hane içinde olmayıp birbirine yakın mekânlarda, birbirine oldukça bağlı şekilde yaşayan ailedir. Kopma henüz tam değildir.

– Çekirdek aile: Anne, baba ve evlenmemiş çocuklardan oluşur. Sanayileşmesini tamamlamış toplumlarda görülür. Aile daha çok tüketici yapıdadır. Bireysel mülkiyet vardır. Görevlerinin bir kısmını diğer kurumlara devretmiştir. Akrabalık bağları zayıflamıştır. Bunun yerine ailedeki bireyler arasında duygusal bağlar kuvvetlenmiştir. Gelenek ve göreneklerin baskısı azdır. Tek eşli ve neolokal evlilik özelliği taşır.

– Yeni geniş aile: Boşanmış farklı eşlerin boşanmış diğer eşlerle evlenerek bir önceki evliliklerinden gelen çocuklarını da getirerek oluşturduğu ailedir. Günümüzde Amerika’da ve İngiltere’de giderek yaygınlaşan bir aile modelidir.

– Eksik (Tek ebeveynli) aile: Anne veya baba ebeveynlerinden sadece biri ile çocukların oluşturduğu ailedir. Bu aile son yıllarda boşanma oranlarının artışı, çocuk sonrası terk etme veya terk edilme ile ortaya çıkmaktadır.

4. Evlilik ve Evlilik Türleri

Evlilik: Kadın ve erkek arasında yapılan, toplumca benimsenmiş değerler ve normlar çerçevesinde onaylanmış bir sözleşmedir. Evlenme olgusu toplumdan topluma ve zamanla değişiklik gösterir. Bu da farklı evlilik türlerini ortaya çıkarmıştır.

Evlenme yaşı: TÜİK 2012 yılı sonu verilerine göre ortalama ilk evlenme yaşı erkekler için 26.8, kadınlar için 23,7’dir. Erkek ile kadın arasındaki ortalama ilk evlenme yaş farkı 3.1’dir. Bölgesel düzeyde en yüksek ortalama ilk evlenme yaşı erkeklerde 27.8, kadınlarda 25 ile İstanbul Bölgesi’nde, en düşük ortalama ilk evlenme yaşı ise erkeklerde 25.7, kadınlarda 22.2 ile Orta Anadolu Bölgesi’nde görülmüştür.

a) Eş sayısına göre evlilik türleri

– Monogami: Tek eşle evliliğe denir.

– Poligami: Çok eşle evliliğe denir. İki türlüdür.

Polijini (Çok karılılık): Bir erkeğin birden fazla kadınla evliliğidir. Örnek; Hindistan’da çok görülür.

Poliandri (Çok kocalılık): Bir kadının birden fazla erkekle evliliğidir. Örnek; Afrika’da Tuda kabilesinde görülür.

b) Yerleşme çevresine göre evlilik türleri

– Matrilokal (İçgüveysilik): Erkeğin, kadının aile çevresine katıldığı evlilik türlüdür.

– Patrilokal: Kadının, erkeğin aile çevresine katıldığı evlilik türüdür.

– Neolokal: Eşlerin bağımsız olarak ayrı yerleşme çevresine katıldığı evlilik türüdür.

c) Eşin seçildiği gruba göre evlilik türleri

– Endogami: Grup içinden evlenmedir. Yani aynı kast, boy, klan, akraba içinden evlenmedir. Sororat ve Levirat endogami evlilik türüne girer.

Egzogami: Grup dışından evlenmedir. Evlenenler arasında akrabalık bağı yoktur. Günümüz toplumlarında yaygın olan evlilik türüdür.

© dersimiz.com

d) Dul Kalan Eşin Evliliğine Göre

– Levirat: Kocası ölen kadının, kocasının erkek kardeşiyle evlenmesidir. Bu yolla mallar aile içinde kalır, gelinin dışarıya çıkması önlenir, çocuklar korunur ve erkeğin başlık parasından kurtulması sağlanır.

– Sororat: Karısı ölen erkeğin, karısının kız kardeşiyle (baldızla) evlenmesidir. Bu yolla ölen eşinin çocukları, mallar aile içinde kalması sağlanır.

5. Boşanma

Boşanma, evlilik sözleşmesiyle oluşturulan aile birliğinin sona erdirilmesidir. Birliğin sona ermesi toplumdaki kurallara göre gerçekleşir. Eşlerden biri öldüğünde veya evlilik geçerli kurallara göre bozulduğunda boşanma gerçekleşir.

Türk Medenini Kanunu’na göre boşanma nedenleri; zina, cana kast, akıl hastalığı, terk, suç işleme, geçimsizliktir.

Boşanmayı kolaylaştıran nedenleri şunlardır; sosyoekonomik baskılar, dini motif ve endişelerin azalması ve kanuni boşanma kolaylığı

Boşanma ile ilgili genel araştırma sonuçları:

– Boşanma özellikle çocuklar ve kadınlar üzerinde daha çok olumsuz etkilere neden olmaktadır.

– Çocuksuz ailelerde boşanma oranı daha çoktur.

– En çok boşanma oranı evliliğin ilk 5 yılında (TÜİK 2012 yılı sonu verilerine göre %38,3) gerçekleşir.

– Kırsal kesimdeki boşanma oranı kentsel kesimdekinden daha azdır.

6. Ailenin Sürekliliği

Evliliğin süresi yani ailenin sürekliliği konusunda iki görüş vardır.

a) Homogami: Birbirine benzeyen ve ortak özelliklere sahip bireylerin evlilikleri daha uzun sürelidir.

b) Heterogami: Birbirine zıt özellikleri olan bireylerin evlilikleri daha uzun sürelidir.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Sosyoloji Dersi 6. Ünite Özeti (Toplumsal Kurumlar)

Sosyoloji Dersi 6. Ünite Özeti (Toplumsal Kurumlar) Ders Notu Konu Özeti İndir

1. Konu: Kurum ve Kurumların İşlevleri

Temel toplumsal kurumlar: Aile, eğitim, ekonomi, siyaset, din

Toplumsal kurum, bir amaç için örgütlenmiş, maddi manevi ögeler toplamıdır. Amacı ihtiyaçları karşılamaktır. Statü ve roller belirlenir.

Toplumsal Kurumların İşlevleri

• Davranış eğitimi verir.
• Birbirlerine destek olur.
• Toplumun devamını sağlar.
• İş birliği ve dayanışmayı sağlar.
• Zamanla değişir.
• Açık ve örtük işlevleri vardır. (okul çalışma hayatından alıkoyar)

2. Konu: Aile Kurumu ve İşlevleri

Aile, toplumun en küçük örneğidir. Her toplumda farklı aile kültürleri vardır.  Aile, toplumsal huzurun kaynağıdır. Aile , bebeklik ve çocukluk dönemi öğrenmenin söz konusu olduğu ilk toplumsallaşmadır. İkinci toplumsallaşma iş, okul medya ve akran gruplarıdır.

Ailenin işlevleri: Temel ihtiyaçlar, eğitim, neslin devamı

3. Konu: Evlenme, Boşanma, Ailenin Sürekliliği

Evlilik:  Yaşam boyu sevgi, güven, sadakat, şefkat benzeri ihtiyaçlardan dolayı oluşturulan yasal ilişki biçimidir.

Boşanma durumu: çiftlerin birbirlerini iyi tanımamaları ve ekonomik durum ile alakalıdır. Evlenme ve boşanma kriterleri yasa ile düzenlenir.

Evlilik türleri:

Endogami: İç evlilik (Kabile)

Egzogami: Dış evlilik (akraba evliliğine karşı)

Monogami: Tek eşlilik

Poligami: Çok eşlilik

Matrilokal: Anne çevresine katılma (iç güvey)

Patrilokal: Baba çevresine katılma

Neolokal: Ayrı ev açma

4. Konu: Aile Modelleri ve Akrabalık

Aile modelleri: Küçük, büyük, ataerkil, anaerkil, demokratik

Akrabalık: Ailenin içinde yer aldığı geniş örgütlenmeye akrabalık denir. ( kan akrabalığı – sıhri akrabalık)

Tartışma: Toplumda kadın ve erkeğin yeri

Atatürk’ün kadınlara verdiği önem: Türk kadını dünyanın en aydın, en faziletli, en ağırbaşlı kadını olmalıdır.Atatürk’e göre toplumun kaynağı kadınlara bağlıdır. O dönemlerde dünyada olmayan kadın hakları Atatürk döneminde verilmiştir.

5. Konu: Eğitim Kurumu ve İşlevleri

Eğitim: Eğitim bireyde istendik davranış değişikliğidir.

Eğitimin işlevleri:

• Kültürün aktarılması
• Toplumsal kontrolün sağlanması
• Toplumsal bütünleşme (etnik gruplar için)
• Toplumsal gelişme (iş gücü ve yenilikcilik)

dersimiz.com

6. Konu: Atatürk ve Eğitim

Eğitim, bir ulusu hem özgürleştirir, hem de esaret altına alır. Eğitim millileştirilmelidir.

a.milli b.bilimsel c.birlik d.uygulamalı e.disiplin f.karma g.karakterli nesil ğ.eşitliği

7.Konu: Din ve işlevleri

Din: Din kutsal iç huzura götüren, yaratıcıyla alakalı üst benliktir. Din dünyayı tanımlar, hayat düzeni önerir, dayanışma sağlar, dünyayı yaşanılır kılar.

Dinin işlevleri:

• Güven ve huzur
• Toplumsal kontrol
• Sosyalleşme
• Toplumsal dayanışma
• Kültürel devamlılık

8. Konu: Din ve Laiklik

Laiklik, din ve devlet işlerini ayırt etmektir. Laiklik sekülerizm ile karıştırılmamalıdır. Laik sistemde dini kurum vardır.

Atatürk ve laiklik: Atatürk, tutuculuk ve gericiliğe karşı din ve vicdan hürriyetini savunur. Softa sınıfının yanlış yönlendirmelerini ve halkı sömürmelerini engellemek için diyanet işlerini kurmuştur. Kuran tefsir ve meali hazırlatmıştır.

9. Konu: Ekonomi ve Temel Ögeleri

Ekonomi: Ekonominin kaynağı tarım, üretim ve teknolojidir.

Ekonominin ana kavramları: Mal ve hizmet

Mal: Serbest mal (güneş, hava) – Ekonomik mal [üretim malı (dolaylı enerji veren mallar) – tüketim malı (dayanıklı,dayanıksız)]

Ekonomi: Mal ve hizmetlerin temini ve dağılımını belirleyen , sınırlı kaynaklarla sınırsız ihtiyaçlar arasında denge sağlayan kurumdur. Malın, pazara sunumu talep edilenden fazlaysa fiyatı düşer.

Hizmet: İhtiyaçları karşılayan soyut çabalardır. Hizmet de gereksinimdir.

Üretim Ögeleri

  Doğa                  Emek                 Sermaye             Girişim

ham madde      İnsan enerjisi       Araç-imkan        Diğerlerini kapsar

Tüketimi Belirleyen Unsurlar

• Tüketim miktarı
• Kültür
• Reklam
• Çevre(iklim)

Enflasyon: Mal ve hizmetin fiyatının yükselmesi, alım gücünün düşmesidir. İhracat azalır, ithalat artar, yatırım yapılmaz.

Deflasyon: Fiyatların düşmesi ve alım gücünün artmasıdır. Üretim düşer, işsizlik artar.

Revalüasyon: Ülke parasının döviz ve altına göre değer kazanmasıdır.

Devalüasyon: Ülke parasının döviz ve altına göre değer kaybetmesidir.

Resesyon: Ekonomik büyümenin durma noktasına gelmesi ve eksi yönde azalmasıdır. Nedenleri; nüfusun hızla artması, milli gelirin azalması, işsizliğin artması, ekonomik faaliyetlerin bitmesi ve üretim yapılamamasıdır.

Veblen malları: Bazı mallar insanların sınıflarına göredir. (lüks otomobiller, işporta malları) Snop adı verilen kişiler kendi sınıflarının dışında lüks tüketime özenerek lüks tüketim mallarının fiyatlarının yükselmesine neden olur.

10.Konu: Ekonomik Sistemler:

Ekonomik sistemleri biçimlendiren toplum geçmişi, doğal kaynaklar, iklim, halkın görüşleri, sorunlar ve çözümlerdir.

Bireyci görüş: Kişisel yararlar önemlidir. (liberalizm, kapitalizm) En verimli olanlar piyasaya çıkmalıdır.

Kişisel çıkarcı görüş: Birey üretim faaliyetlerine katılarak ortak toplamdan kendi payını alır. (komünizm)

Karma ekonomi: Kamu yararıyla kişisel çıkar bağdaştırılmıştır. Sınırlı mülkiyet vardır.

Atatürk’e göre uygarlık ekonomiden geçer. Tam bağımsızlık için ekonomik bağımsızlık şarttır. Devletçilik Türk sistemidir.

11. Konu: Siyaset Kurumu

Aristokrasi: Azınlık soyluların yönetimidir.

Oligarşi: Zengin belirli bir zümrenin yönetimidir.

Tiranlık: Zorbalığa dayanan tek kişi yönetimidir.

Timokrasi: Şan ve şeref düşkünü olanların yönetimidir.

Demokrasi: Halkın yönetimidir.

• Doğrudan demokrasi: Halk yönetimle ilgili kararları kendisi alır.
• Temsili demokrasi: Parlamenter sistemdir.
• Katılımcı demokrasi: Sorumluluk paylaşmadır. (referandum)

Not: Cumhuriyet bir rejimdir, demokrasi onun uygulamasıdır.

Güçler ayrılığı: Yasama , yürütme ve yargının devletin farklı organlarınca kullanılması ve birbirlerini denetlemesidir.

Hümanizm ve demokrasi: Hümanizm insanı merkeze alan yaklaşımdır. Temelinde hoşgörü vardır. Her türlü fikir ve düşünce demokratik ortamda çeşitlilik arz eder.

Atatürkçülük:

Atatürk’ün fikri yönlerini benimseyip uygulamaktır.

Atatürk İlkeleri: Cumhuriyetçilik, Halkçılık, Milliyetçilik, Devletçilik, Laiklik, Devrimcilik

Bütünleyici ilkeleri: Barış, Hümanizm, Rasyonalizm, Gerçekçilik

Atatürkçülük kişi onuruna değer veren, akılcı ve insancıl bir görüştür. Kurmuş olduğu cumhuriyet tüm çağdaş, işlevsel düşünce yapılarına imkan sağlar. Atatürkçülük denenmiş ve başarıya ulaşılmış bir sistemdir. Atatürk ilkeleri bir bütündür, birbirini tamamlar.

İdeolojiler siyasi amaçlıdır. Atatürkçülük bir ideoloji değildir. Türk tarihine göre oluşturulmuş, hiçbir zümreyi dışlamayan, ilerici bir sistemdir.

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Sosyoloji Dersi 5. Ünite Özeti (Kültür ve Toplum)

Sosyoloji Dersi 5. Ünite Özeti (Kültür ve Toplum) Ders Notu Konu Özeti İndir

1. Konu: Kültürün Anlamı

Kültür: İnsan davranışlarını öğrenerek kazanır. İnsanların örgütlenmiş haline toplum denir. Her toplumun bir kültürü vardır. Dil, davranış ve alışkanlıklar kültürü etkiler.

Kültürün Boyutları:

– Düşünce   – Normlar  – Madde

Niçin? Bilişsel boyutla alakalı değerler, anlam kodları ve idealler.

Nasıl? Davranışsal boyut, kurallar, davranışlar.

Ne? Araç-gereç, coğrafya, doğal kaynak.

Örfler (Zorunlu normlar- sadakat, analık, babalık)

Adetler (Uzun sürede oluşan davranışlar- bayram, misafirlik, yemek)

Görenek (Bölgesel davranış örnekleri)

Kültürün Çeşitli Anlamları

Sosyal miras: Birikimlerin toplamı

Hayat biçimi: Toplumun yaşam biçimi

İdealler: Kurallar, gruplar

Çevreye uyum: Yaşam koşullarına uyum sağlamak

Eğitim: Öğrenilen davranış örüntüleri

Oluşum: İnsanın yarattığı şey

Düşünüş: Düşünce sistemi

Simge: Semboller

Bütüncü kuram: İnsanın öğrendiği bilgi, yetenek, alışkanlık

Bilimde Kültür: Uygarlık

Beşeri alanda kültür: Eğitim

Estetik alanda kültür: Sanat

Maddi alanda kültür: Üretim

Eğitimde kültür: Zihinsel olgunluk (Zeka-davranış uyumu)

Atatürk’e göre kültür uygarlıktır. Devlet fikir ve ekonominin toplamıdır. Devletin temeli okumak, ulus olmak ve sanattır.

2. Konu: Kültürün Ögeleri

• Dil, tarih, sanat dersimiz.net
• Taşıyıcısına ve egemenlik alanına göre kültür:
• Bireysel kültür
• Yöresel kültür
• Ulusal kültür (yeme-içme)
• Bilim ve felsefe gibi evrensel kültür

Ziya Gökalp

Hars: Ulusal kültür, doğa ve temel.

Medeniyet: Bilim, akıl. Evrensel, yapay, harstan doğar.

Kültür Çeşitleri

Maddi kültür: Mimari, araç-gereç, giysi

Manevi kültür: Düşünce biçimleri

Birbirlerini etkiler. Ör: Teknoloji iş ve ev hayatını etkiler.

Kültürel gecikme: Maddi kültür değişimine yetişememektir.

3. Konu: Kültürün Toplumdaki Yeri

Kültürün kazanılması: Kültür toplumsallaşarak ve eğitimle kazanılır. Aile eğitimi, okul eğitimi, sanat eğitimi…

Kültürel katılma:

Genel unsurlara katılma: Dil, hukuk kurallarına katılmadır.

Özel unsurlara katılma: İlgi ve yeteneklerine göre gruplara katılma ve meslek edinmedir.

Seçeneklerle katılma: Etkinliklere katılmadır.

Kültür-sanat, kültür-dil, kültür-eğitim

Kültürün Özellikleri

• Görelidir
• Tarihseldir
• Öğrenilir
• Değişkendir
• Toplumsaldır

4. Konu: Kültürle İlgili Temel Kavramlar

Kültür Şoku: Yabancı bir kültürle karşılaşınca yaşanan reaksiyondur.

Balayı dönemi: Her şey ilgi çekici ve farklı gelir.

Huzursuzluk dönemi: Uzun süre kalıcı olmanın farkına varmaktır.

Anlama ve alışma: Zamanla olur

Bütünleşme ve kabul dönemi: Yeni ortam ev gibi hissedilir.

Not: Öğrenciler bunu sık yaşar.

Kültür Yozlaşması ve Kültür Emperyalizmi

Emperyalizm: Siyasi ve ekonomik egemenliktir. Buna istinaden kültür politikaları geliştirilir.

Kültürel yozlaşma: Kültürel ögelerde bozulmadır. Olumlu ve olumsuz olabilir. Olumlusuna kültürleşme denir. Ulusal kültür politikaları geliştirilmelidir.

Kültürel asimilasyon: Bir kültürün başka bir kültürü yok etmesidir.

Etnosantrizim: Kendi kültürünü yüksek görmektir.

Kültürel rölativizm: Kültürler dışarıdan yargılanamaz.

Popüler kültür: Bireyleri etkisi altına alan, onlarda düşünce kalıpları oluşturan, bireyi yönlendiren, buyurucu kültürdür.

Halk kültürü: Doğal yaşantı içinde oluşan karakteristik kültürdür.

Alt kültür: Azınlık

Karşı kültür: Genele karşı

Yüksek kültür: Sanat

5. Konu: Kültürel Tutumlar

Farklı kültürlere karşı geliştirilen tutumlardır. Küreselleşme ve teknolojinin gelişimi kültürel tutumları etkiler. Kültürel çeşitlilik bir zenginliktir. Manevi kültür korunmalıdır. (Japonya)

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Sosyoloji Dersi 4. Ünite Özeti (Toplumsal Değişme ve Gelişme)

Sosyoloji Dersi 4. Ünite Özeti (Toplumsal Değişme ve Gelişme) Ders Notu Konu Özeti İndir

1. Konu: Toplumsal değişme ve gelişme

Toplumsal değişme, bir toplumun değerlerinde, kurumlarında ve yapısında bir durumdan başka bir duruma geçiştir.

Belli bir zamanda, fiziksel ve kültürel çevrede yaşanır. Değişme süreci ileri ve geri doğru olabilir. 

Toplumsal Değişmeyi Etkileyen Faktörler

• Fiziki çevre
• Ekonomi
• Modernleşme
• Küreselleşme
• Teknoloji
• Kültür
• Demokratikleşme
• Demografi
• Kitle iletişim araçları

Demografi: Bir toplumun yapısı, nüfusu, durumunu zaman ve mekan yönünden inceleyen bilimdir.

Kültür

Maddi Kültür: Fabrika, makine, araç gereç

Manevi Kültür: Gelenek görenek

Not:  Maddi kültür evrensel, manevi kültür ulusaldır. Manevi kültür çeşitli ise maddi kültür kolay gelişir.

Not: Kültürleme, kültürlenme, eritme potası

2. Konu: Bilim, Teknoloji, Modernleşme, Küreselleşme

Teknoloji: İnsanların doğayı kontrol altına almak için kullandıkları bilgi, araçlara teknoloji denir.

Sanayileşme ile büyük toplumsal değişme yaşanmıştır. Tarımda makineleşme ve dikey hareketlenme artmıştır. Eğitim önem kazanmıştır.

İletişim: İnsanlar arası duygu, düşünce ve bilgi alışverişine iletişim denir. Kitle iletişim araçları haberleşmeyi üst seviyeye taşımıştır. Dünya küçülmüştür. Evrenselleşme yaşanmıştır. Kültürel farklılıklar azalmıştır.

Modernleşme: Geleneksel toplumdan modern topluma doğru toplumsal değişim sürecidir. Getirileri; şehirleşme, insan hakları, demokratikleşme, meslekte profesyonelleşmedir.

Küreselleşme: Az gelişmiş ülkeler modern toplumları örnek alarak değişir. Bu da küreselleşmeye yol açar. Küreselleşme ortak bir kültür oluşturur. Uluslar ayrıcalıklarını kaybeder. Küreselleşme siyasal, ekonomik, kültürel ve ticari bağımlılık oluşturur.

3. Konu: Toplumsal Gelişme ve Öğeleri

Toplumsal gelişme: Toplumsal kurumlarda olan çok boyutlu ve ileri doğru değişimdir.

• Tarım, sanayi, teknoloji gelişir.
• Üretim artar. dersimiz.com
• Gelir dağılımı adil olur.
• Sağlık hizmetleri ve kültürel etkinliklerin niteliği artar.
• Hoşgörülü ortam girişimciliği teşvik eder.
• İnsan hakları değerler krizini azaltır.
• Hukukun üstünlüğü kişisel hak ve özgürlüklerin devlete karşı korunmasıdır.
• Bütünleşme tehlikeye karşı çıkar ilişkisidir.

Atatürkçülük: Türk toplumunun düşünce temelini oluşturan kurallar bütünüdür. Toplumun uyumu ve düzeni için uygulamalarla güçlendirilmiştir. Milli devlet ve çağdaş düşünme sistemi bağımsız Türk uyanışıdır. Evrensel kültüre yok olmadan ayak uydurmak Atatürkçü düşünce sistemi ile olur. Otoriter teokratik sistemden özgür, laik ve akılcı bir sisteme geçilmiştir. Atatürkçülük Türk kültürünün bir ürünüdür. 1920’den sonra Türkiye batının yaşadığı mücadeleleri yaşamadan özgür, çağdaş toplum bilincini kazanmıştır.

4. Konu: Toplumsal Çözülme

Toplumsal çözülme:  Kültür ögelerinin birbirini tamamlayamaması, düzeni sağlayacak otorite olmaması, toplumsal davranış alışkanlıklarındaki uyumsuzluktur.

Anomi: Kuralsızlıktır. Kaynağı modern toplumun psikolojik etkileridir.

Normların çatışması: Hayaller – gerçekler, kuralla yükselen insan sayısı az, diğerleri yasa dışı para kazanma yolunda.

Toplumsal Çözülmenin Etmenleri

Tabakaların Farklılaşması: Üst ve alt tabaka arasında uçurum olmasıdır.

İnsan hak ve özgürlüklerinin kısıtlanması: Ayrımcılık

Örgütlenme yetersizliği: Mesleki örgütlenme

Demokratik kurumlaşma yetersizliği: Grupların çıkarları gözetilmeli

Milli birlik bilincinin zayıflaması: Aile, dil, eğitim ve ekonomideki bozukluk bunu tetikler.

Tedbirler:

• Suç oranının azaltılması
• Kurumların işlevsel olarak düzenlenmesi
• Yurtta güven ortamı
• Adil gelir dağılımı

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar

Sosyoloji Dersi 3. Ünite Özeti (Toplumsal Yapı)

Sosyoloji Dersi 3. Ünite Özeti (Toplumsal Yapı) Ders Notu Konu Özeti İndir

1.Konu: Yapı

Toplumsal yapı, toplumsal ilişkilerin bütünüdür. Nüfus, ekonomi, eğitim, din , hukuk anlayışı etkiler. Nüfus dağılımı yatay yapı, sınıflar dikey yapıdır.

Fiziki yapı: Toprak parçası, iklim, coğrafya, kaynaklar, nüfus dağılımı, köy kent dağılımı.

Kültürel yapı: Sosyal ilişkiler ağı, ilkeler, değerler, statüler, roller.

Köy: Tarım ve hayvancılık yapılan, doğal çevreye bağımlı, kapalı yerleşim şeklidir.

Kent: Büyük nüfuslu, çok sayıda iş kolu olan , sanayi ve hizmet sektörünün yoğun olduğu yerleşimdir.

Metropol: Sanayi, ticaret, kültür ve yönetim merkezleridir. Merkez ve çevre birimlerden oluşur. Uydu kentler metropole bağlıdır.

Millet: Fransız İhtilali’nden sonra kapitalizmle beraber kurulan, kendine özgü sembolleri ve kültürü olan topluluktur.

Milliyetçilik: Ulusa ait değerlere sahip çıkan, bir amacı olan aidiyet düşünce akımıdır.

Atatürk’ün Millet Anlayışı

Ortak kültür üzerine kurulu, ortak geçmişi olan, vicdanları ve zihinleri birleştiren ortak bir dili olan, beraber yaşama arzusu olan, miraslarını koruyan topluma millet denir.

Halkçılık: Hakları olan. Halk= Yurttaş + Ortak Kültür

Sömürüye karşı olmak, birlik olmak.

Atatürk’ün Milliyetçilik Anlayışı: Bağımsız, mutlu, çağdaş, diğer milletlerle uyumlu bir milliyetçilik anlayışıdır.

2.Konu: Toplumsal Etkileşim Biçimleri

 İnsanlar arasındaki etki tepki sürecine toplumsal etkileşim denir.

a) Mübadele: Sosyal alışveriştir. Destek, fikir, yardım. Kökeninde çıkar ve beklentiler vardır. Bencil olmayanlar faydanın karşılığını verme zorunluluğu hissederler.

b) İş birliği: Hedefe ulaşmak için birlikte çalışmaktır. Ör: İnşaat

c) Rekabet: Ödül için yarışmaktır. Ör: Spor

d) Çatışma: Rekabet zıtlaşmaya dönüşünce çatışma olur. Ör: Savaşlar

e) Uyum: Çatışmaları önlemeye yönelik davranışlardır. Ör: Evlenme

f) Benzeştirme: Başka bir davranış örüntüsünü kabul edip uygulamaktır. Eğitim-zorlamak

g) Uyarlama: Adaptasyondur. Göç edenler.

3.Konu: Toplumsal Tabakalaşma

Toplumsal tabaka: Servet bakımından birbirine yakın insanların oluşturduğu bütünlüğe tabaka denir.

                                   Alt – orta – üst dersimiz.com

–Kapalı tabakalaşma: Tabakalar arası geçiş yasaktır. Kapalı toplumlarda görülür. Ör: Kast ve kölelik sistemi

Hindistan: Din adamları, asker, toprak sahibi, tüccar, zanaatçı, işçi, diğerleri (parya)

Antik Yunan: Kölelik

–Yarı kapalı tabakalaşma: Geçişler kısmen yasaktır. Yasalar değil gelenekler kısıtlar. Ör: Ortaçağ, Kral izin verirse..

–Açık sınıf tabakalaşması: Geçiş serbesttir. Sanayileşmiş toplumlarda görülür. Ekonomi önemlidir.

4. Konu: Toplumsal Hareketlilik

Toplumsal hareketlilik, mekân ve statü değişikliğidir. Olanaklar buna mecbur bırakır.

a) Yatay hareketlilik: Aynı tabaka içinde olur. Ör: Bakkal -manav, tayin..

b) Dikey hareketlilik: Tabakalar arası olur. Ör: Eğitimle iyi bir iş, piyango, iflas..

İşinize Yarayabilir

Sosyoloji Ders Notları, Çalışma Notları, Konu Özetleri Ana Sayfa
Ders Kitabı Cevapları
Tüm Dersler Test Pdf İndir ve Online Test Çöz
Yazılı Soruları Tüm Sınıflar