3. BÖLÜM DEĞERLENDİRME

1. b – 5, c – 2, ç – 3, d – 1, e – 4, eşleşmeyen: a 
Kavram: Sürdürülebilirlik
Doğal kaynakların ekosistem dengelerine uygun kullanılarak çeşitlilik ve üretkenliklerinin sürekliliğinin sağlanması.
2. a) Biyokaçakçılık artarsa biyoçeşitlilik olumsuz etkilenerek azalır.
3. Nesli tükenme tehlikesi altında olmasıdır
4. Tür çeşitliliği, genetik çeşitlilik, ekosistem çeşitliliği
5. Eğitim seviyesi yükseldikçe çevreye duyarlılık artar. Doğal kaynakların sürdürülebilirliğine önem verilir.
Bu da doğal kaynakların verimli kullanılmasını olumlu etkiler. Biyolojik kapasite artar.

6. A) Türkiye – Norveç coğrafi şartların uygunluğu, jeolojik yapısının farklılığı, çeşitli iklim kuşaklarına ve
ekolojik zenginliklere sahip olması

B) İtalya-Yunanistan-İspanya-Fransa bitki tür çeşitliliği birbirine yakın olan ülkelerdir. Coğrafi ve
jeolojik yapılarının benzerliği.

7. E
8. B
9. C
10. C

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

Bir bölgede yaşayan canlıların tür çeşidi, bu türler arasındaki genetik farklılıklar ve canlıların yaşamasına uygun yaşam alanları yani ekosistemler ne kadar fazla ise biyolojik çeşitlilik de o kadar fazladır. Ülkemiz dünya üzerinde biyolojik çeşitlilik açısından en zengin ülkeler arasında yer alır. Bu zenginliğin ekonomik ve kültürel başta olmak üzere birçok faydası vardır. Ne yazık ki ülkemizde tüm dünyada bu canlı çeşitliliği tehlike altında. Küresel ısınma, iklim değişimi, fabrikaların artışı, hava su toprak kirliliği gibi birçok neden biyolojik çeşitliliğin azalması ve ekolojik dengenin bozulmasında başı çekmektedir.

Ülkemiz ve dünyamız için geç olmadan biyolojik çeşitliliğin korunması adına ve biyokaçakçılığın önlenmesi adına tedbirler alınmalıdır. Kabaca bir ülkenin başka bir ülkeye ait genetik çeşitlilikten yasal olmayan yollarla kazanç sağlamasına biyokaçakçılık denebilir. Genellikle az gelişmiş ülkelerde sıklıkla görülen bu durum ülkemiz açısından da tehlike arz etmektedir.

Bu tehlikelerden korunmak için atılması gereken ilk adım insanların bilinçlendirilmesi ve eğitimdir. Biyokaçakçılığın ekonomik kaygılar doğrultusunda yapılamayacağı, bu durumun ülkemiz açısından büyük zararlara sebep olacağı bilinmelidir. Canlılar için hayati tehlikeye yol açan en önemli sebep insan kaynaklı kirliliktir. Fabrikalaşma, fosil yakıtlar, kimyasal maddeler daha birçok çevre kirliliğine sebep olan maddeler ile ilgili denetlemeler düzenli yapılmalı, oluşan atık maddelerin toprağa, havaya, suya karışması engellenmelidir. Zararlı gaz üreten fosil yakıtlar yerine çevre dostu yenilenebilir enerji kaynakları kullanılmalıdır.

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

3. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

1. ve 2. soruları metni okuyarak grafiğe göre cevaplandırınız.

“Lepistes balığı (P. reticulata – P. redikulata) yavrularına uygulanan farklı su sıcaklıklarının, cinsiyet oranını değiştirdiği tespit edilmiştir. Yapılan bilimsel çalışmalarda kontrol grubu canlıları 26 ℃, deney grupları ise farklı sıcaklık değerlerinde yetiştirilmiştir.” (Yapılan bilimsel çalışmanın sonucundaki oranlar grafikte gösterilmiştir.)

İki yıl boyunca akvaryum suyu sıcaklığının 33-35 ℃ aralığında olması popülasyonun cinsiyet dağılımını nasıl etkiler?

Cevap: Verilen sıcaklık aralığında iki yıl boyunca sadece erkek bireyler oluşur ve popülasyonda cinsiyet dengesi bozulur.

2. Bu türün doğal bir popülasyonunun, küresel ısınma sürecine girmeden önce 29-30 °C aralığında yaşadığı kabul edilmiştir. Buna göre küresel ısınma sürecinde her 100 yılda ortalama sıcaklık değerlerinin 1 C arttığı kabul edilirse popülasyonun 300 yıl sonraki cinsiyet dağılımının nasıl olacağını yorumlayınız.

Cevap: Türün yaşadığı ortamdaki tahmin edilen ortalama sıcaklık değişimleri

1. yüzyıl sonunda 30-31 ℃
2. yüzyıl sonunda 31-32 ℃
3. yüzyıl sonunda 32-33 ℃

olabilir. Başlangıçtaki birey oranı %38 dişi, %62 erkek birey ise, 3. yüzyıl sonunda sadece erkek bireyler oluşur. Bu durumda türün nesli devam edemez.

3. Hangi canlılar II. dereceden tüketicidir?

Cevap: Tavuk, insan, yılan, kurt

4. Hangi canlılar hem etçil hem otçuldur?

Cevap: Tavuk, insan

5. Besin ağındaki canlılardan uygun olanlarını kullanarak besin piramidi oluşturunuz.

Cevap: Bitkiler –> Çekirge –> Tavuk –> İnsan

6. Biyolojik birikimden en çok hangi canlılar etkilenir?

Cevap: İnsan, kurt

7. Asit yağmurları P. melanogaster popülasyo- nunu nasıl etkiler?

Cevap: Asit yağmurları arttıkça, P. melanogaster türünde erkek bireylerin oranı artar ve popülasyonun cinsiyet dengesi bozulur. Bu da tür içi rekabeti artırır ve tür diğer çevresel etkenlere karşı da daha hassas olur.

8. Başlangıçta popülasyonda 50 dişi ve 50 erkek birey olduğunu varsayarak yıllara göre cinsiyet dağılımını gösteren sütun grafiğini çiziniz.

9.1. ve 2. yıllarda suyun pH değeri 7,3 – 7,7 aralığında olsaydı popülasyonun cinsiyet dağılımı bu durumdan nasıl etkilenirdi?
(Başlangıç birey sayısı 50 erkek, 50 dişi olarak alınacaktır.)

Cevap: Başlangıçtaki birey sayıları 8. sorudaki gibi kabul edilirse;

1. yıl sonunda 90-100 dişi, 50-60 erkek
2. yıl sonunda 162-200 dişi, 50-72 erkek

bireyler oluşur ve popülasyonun cinsiyet dengesi bozulur. Bu da tür içi rekabeti artırır ve tür diğer çevresel etkenlere karşı da daha hassas olur

10-12. soruları metne göre cevaplayınız.

“Ozon tabakası güneşten gelen zararlı UV ışınlarının yeryüzüne ulaşmasını önleyerek canlıları zararlı etkilerden korur. Soğutmada kullanılan CFC’ ler atmosferdeki ozon gazının azalmasına yol açarak ozon tabakasının incelmesine neden olur. İncelmeye bağlı olarak bu tabakada delikler meydana gelir. Ozon deliklerinin bulunduğu alanlarda UV’nin etkisinin arttığı ve mutasyona yol açabileceği bilim insanları tarafından gözlenmiştir.”
10. Atmosferdeki ozon düzeyi ile yeryüzüne ulaşan UV ışınlarının yoğunluğundaki değişimi grafik üzerinde gösteriniz.

11. Ozon deliklerinin oluştuğu alanlarda kanser vakalarının artacağı bilim insanları tarafından öngörülmektedir. Bu durumu nasıl açıklarsınız?

Cevap: Bu alanlarda uv ışınlarının yoğunluğu fazla olduğu için insanlar bu durumdan etkilenir. Özellikle cilt kanserleri artabilir.

12. Atmosferdeki ozon düzeyinin azalmasının ekosisteme etkileri neler olabilir? Örnek vererek açıklayınız.

Cevap: Zararlı ışınların yeryüzüne ulaşmaları nedeniyle olumsuz etkiler ortaya çıkar. Zararlı ışınların yeryüzüne ulaşmasının olumsuz etkilerine küresel ısınma, küresel iklim değişikliği, mutasyonlara yol açma, hassas ekosistemlerde ekolojik dengenin bozulması örnek olarak verilebilir.

Aşağıdaki görseli inceleyiniz. 13-17. soruları görsele göre cevaplayınız.

13. Prokaryot canlıların görev aldığı basamaklar hangileridir?

Cevap: A, B, C, D, E, F

14. Ökaryot canlıların görev aldığı basamaklar hangileridir?

Cevap: A, D, E

15. Ayrıştırıcı canlılar görseldeki basamaklardan hangilerini gerçekleştirebilir?

Cevap: A, D, E

16. Hangi basamaklarda denitrifikasyon olayı gerçekleşir?

Cevap: F

17. Hangi basamaklarda nitrifikasyon olayı ger çekleşir?

Cevap: B, C

18. Doğal kaynakların ekosistem dengelerine uygun şekilde kullanılarak çeşitlilik ve üretkenliklerinin sürekliliğinin sağlanmasına sürdürülebilirlik denir.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

A) Ekosistemlerin sürdürülebilirliği için yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı zorunludur.
B) Nüfusun hızla artması sürdürülebilirliği olumlu etkiler.
C) İnsan tarafından habitatların yok edilmesi ekosistemde doğal yaşam alanlarının sürdürülebilirliği için tehlikeler yaratır.
D) Tarımsal faaliyetlerde gübrelerin kontrollü kullanılması biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliğine bir tehdit oluşturmaz.
E) Erozyon, doğal tarım alanlarının ve toprak verimliliğinin yok olmasına yol açarak tarımsal sürdürülebilirlikte bozulmalara neden olur.

Cevap: B

19. Besin piramidinde üreticilerin biyokütle- sinin diğer trofik düzeydeki canlılara göre genellikle yüksek olmasının nedeni aşağı- dakilerden hangisi olabilir?
A) Ürettikleri enerji miktarının çoğunu diğer basamaklara aktarmaları
B) Üreticilerin birey sayısının tüketicilere göre fazla olması
C) Biyolojik faaliyetleri için kendi ürettikleri organik maddeyi kullanmaları
D) Biyolojik birikimin en yüksek olduğu trofik düzeyde olmaları
E) Besin piramidinde yer alan diğer canlıların besin ihtiyacını karşılamaları

Cevap: C

20. Aşağıdaki
I. Karbon döngüsü
II. Azot döngüsü
III. Su döngüsü
IV. Oksijen döngüsü
madde döngülerinden hangileri ekosistemin canlı faktörleri olmadan da gerçekleşebilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve

Cevap: C

21. Azot döngüsünde gerçekleşen
I. Nitrifikasyon
II. Denitrifikasyon
III. Çürüme
olaylarından hangileri topraktaki azot miktarını artırır?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III

Cevap: D

22. I. a canlısının sayısı artarsa t ve p canlılarının sayısı azalır.
II. t canlısının sayısı artarsa a canlısının sayısı azalır, p canlısının sayısı artar.
III. p canlısının sayısı artarsa a ve t canlılarının sayısı artar.
verilerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

Cevap: C

23. Tarım ilaçlarının kullanılması
I. Hava kirliliği
II. Su kirliliği
III. Biyolojik birikim
durumlarından hangilerine yol açar?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

Cevap: E

Grafikteki verilere göre
I. Koruma altına alınan alan sayısı giderek artmıştır.
II. Koruma altına alınan alan yüzölçümü 2016 yılında en fazla değere ulaşmıştır.
III. Koruma altına alınan alanların artması duyarlılığın bir göstergesidir.
ifadelerinden hangileri söylenebilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

Cevap: E

I. Anadolu parsı
II. Anadolu yaban koyunu
III. Yılanboyun kuşu
IV. Asya fili
canlılardan hangilerinin Türkiye’de soyu tükenmiştir?
A) Yalnız I B) I ve II C) II, III ve IV D) II ve III E) I, III ve IV

Cevap: E

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

Bir bölgede canlı çeşitliliğinin sayıca fazla olmasına biyolojik çeşitlilik adı verilir. Her ekosistemin kendine özgü doğal zenginlikleri ve biyolojik çeşitliliği vardır.

Türkiye’nin biyolojik çeşitliliği açısından zengin olma sebepleri;

• Ülkemizde farklı iklim tiplerinin görülmesi
• Farklı türden su kaynaklarına sahip olması (deniz, göl,  akarsu, ırmak gibi)
• Toprak tipi olarak çeşitlilik göstermesi
• Her bölgede bulunan yükselti değerlerinin farklı olması
• Büyük kanyonlara, farklı tipte mağaralara sahip olması
• Buzul dönemindeki olumsuz iklim koşullarından az etkilenmiş olması
• Üç kıtanın birleştiği noktada yer alması

Türkiye’de biyolojik çeşitlilik oldukça fazladır. Bu durum ülkemize ekonomik, ekolojik ve kültürel birçok fayda sağlar. Bu duruma örnek olarak dünyada çok az bölgede yetişen bitkileri ülkemizde yetiştirerek ihraç edebiliyoruz. Sayısı azalmış ve dünya üzerinde çok az bulunan hayvanları, bitkileri incelemek için turistler ülkemize gelmektedir. Ülkemizde biyolojik çeşitliliğin fazla olmasında coğrafi konumu son derece önemlidir. Orta enlemlerde bulunan ülkemizde dört mevsim tam olarak yaşanmaktadır. Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişiminde bulunan ülkemiz tarihte birçok medeniyete de ev sahipliği yapmıştır. Bu durum özellikle eski dönemlerde kültürler arası etkileşimi buna bağlı olarak biyolojik çeşitliliği de artırmıştır. Ülkemizde alçak rakım, yüksek rakım, nemli ve kurak bölgeler bulunur. Ayrıca topografik yapısı ve toprak çeşitliliği birçok canlının yaşaması açısından elverişlidir. Canlılık için en önemli ihtiyaçlardan biri olan su ülkemizde bol miktarda bulunur. Üç tarafı denizlerle kaplı ülkemizde birçok akarsu, nehir gibi tatlı su kaynakları da bulunur.

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

2. BÖLÜM DEĞERLENDİRME

1. a- 3 , b – 4, c – 1, ç – 2, e – 5, eşleşmeyen: d Kavram: Radyoaktif kirlilik
Radyoaktif maddelerin canlıların yapısında ve çevrede belirli değerlerin üzerine çıkması

2. A) Artan ekolojik ayak izine bağlı olarak biyolojik kapasite yetersiz kalır ve doğal kaynakların kullanımı artar. Ekolojik denge bozulur.

3. Atmosferde CO2 artışına bağlı olarak hava kirliliğini artırır.Ayrıca küresel ısınmaya yol açarak küresel iklim değişikliğinin oluşumunda etkili olur.

4. Suyu adil kullanmak, su kaynaklarını korumak, su kirliliğini önlemek, suyu israf etmemek, bu konuda insanların bilinçlenmesine katkıda bulunmak.

6. C
7. E
8. D
9. D
10. B

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

ALIŞTIRMALAR

Üretim ve tüketim faaliyetlerinin ekolojik dengeye etkileri aşağıdaki etki tablosunda verilmiştir.

a) Asit yağmurları b) Hastalıkların artması c) Erozyon ç) Habitat kaybı d) Beslenme sorunları e) Hava kirliliği f) İklim değişiklikleri g) Çevre kirliliği ğ) Sera gazlarının salınımı h) Doğal kaynakların tüketimi ı) Besin zincirinin bozulması i) Biyolojik çeşitliliğin azalması j) İçme suyu kıtlığı k) Su kirliliği l) Ses kirliliği m) Toprak kirliliği

Aşağıdaki tabloda verilmiş olan çevre sorunlarının karşısına hangi etkilere yol açabileceklerini yukarıdaki etki tablosunun harflerini kullanarak yazınız. Bu etkileri ortadan kaldırabilmek için gerekli çözüm önerilerinizi de öneriler sütununa yazınız. (Tabloda ormanlık alanların yok edilmesiyle ilgili çalışma örneği verilmiştir.)

Orman yangını: c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i
Aşırı ve plansız kentleşme: a, ç, e, g, ğ, h, i, j, k, l, m
Yeni tarım arazisi ihtiyacı: c, ç, i
Endüstrileşme: a, b, ç, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, m
Taşıt kullanımının artması: a, e, f, g, ğ, l, m
Ormanların kesilip yok edilmesi: c, ç, d, e, f, g, h, ı, i, j
Hızlı nüfus artışı: a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m
Atıkların ayrıştırılmaması, kirleticilerden arındırılmaması: b, e, g, ğ, ı, i, k, m

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

BÖLÜM DEĞERLENDİRME SORULARI

1- a – 4, b – 3, c – 1, d -2, eşleşmeyen: ç Biyokütle: Beslenme basamaklarındaki canlıların toplam organik madde miktarı (biyomas).

2- a – 4, b – 3, c – 1, d – 2, eşleşmeyen: ç Biyosfer: Yeryüzündeki canlılar ile bu canlıların yaşadıkları alanların toplamı

6. Buğday artar, serçe ve atmaca azalır.
7. Buğday ve atmaca artar, çekirge azalır.
8. Serçe ve buğday azalır, çekirge artar.
9. A) d, f, ğ, m B) g, h, k, l C) e, j Ç) a, b D) c, a, b E) ç, ı, i F) m

10. A
11. E
12. A
13. A

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

ALIŞTIRMA

1. Tablo 3.1’i inceleyiniz. Aşağıda verilen tablodaki boşluklara yaşadığınız çevreyi de içeren birer örnek yazınız.

Biyosfer: Dünya
Biyom: Çöl biyomu
Ekosistem: Van Gölü
Komünite: Van Gölü’ndeki canlılar
Popülasyon: Salda Gölü’ndeki yılan balıkları
Organizma: İstanbul nazendesi

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

1. a-7, b-4, c- 5, ç- 1, d- 6, e- 2.
Eşleşmeyen kavram: Eş baskın.
Aleller birbirine baskınlık kuramadığında heterozigot bireylerin fenotipinde iki alelin etkisi birlikte görülür. Buna eş baskınlık denir.

2. a) 1 b) 3 c) 2, 3, 4, 5 ç) 3, 4, 5
d) 3, 4, 5, 6 e) 2, 6 f) 1

3. Tam baskınlık: a 
Eş baskınlık: c
Kontrol çaprazlaması: b

4. P: B0Rr x ABRr
G: BR,Br,0R,0r x AR,Ar,BR,Br
¼, ¼, ¼, ¼ x ¼, ¼, ¼, ¼
F1’de B_R_ çocuk olma olasılığı 2/4 x ¾ = 6/16

5. AdE, Ade, aDe, aDE
6. aaBbCcDd , ¼ x ½ x ½ x ½ = 1/32
7. B0RR genotipli kız çocuk, ¼ x ¼ x ½ = 1/32
8. A0Rr genotipli kız çocuk, ¼ x 2/4 x ½ = 2/32
9. aaDdKk X AaDDkk
a) 2 x 1 x 2 = 4 b) 2 x 2 x 2 = 8 c) ½ x 1 x ½ = ¼

10. Y’de taşınan özelliğin babada görülmeyip erkek çocuk ve erkek torunda görülme nedeni mutasyonla açıklanabilir.

11- a) Modifikasyon, b) Varyasyon
Çiçek rengi sıcaklığa bağlı değişir. Kürk rengi için 4 çeşit alel etkisiyle 5 çeşit fenotip oluşur.

12- Baskın fenotipli bireylerin genotipini belirlemek için yapılır. Bitki ve hayvan yetiştiriciliğinde üstün özelliklere sahip, kaliteli, bol, dayanıklı ürünler elde etmek, ekonomik yararlar sağlamak için yapılır.

13- Erkek çocuklar babalarından yalnız Y kromozomunu alırlar.

14- Erkeklerde tek X, dişilerde iki X kromozomu bulunur. Özelliğin dişide ortaya çıkması için homozigot genotipli olması gerekir. Erkeklerde ise tek X kromozomunda bulunması yeterlidir.

15- Her sıtma hastalığı salgınında Akdeniz anemisi hastalarının popülasyon içindeki oranları artacaktır.

16- Coğrafi yapısından dolayı sıtma hastalığı salgınları geçmişte Akdeniz Bölgesi’nde daha sık görülmüştür. Her sıtma hastalığı salgınında, normal bireyler hastalığa yakalanarak ölmüştür.
Bu durum Akdeniz anemisi hastası oranını artırır.

17- III. Hem çevrenin hem genlerin etkisi ile meydana gelmiştir. Soruda örnek olarak verilen tavşanlarda hem siyah hem de beyaz tüy üretim genleri bulunur. Çevre hangi özelliğin ortaya çıkacağına belirleyici etki yapar.

18- Modifikasyon olarak tanımlanır. Ortanca bitkilerinin farklı pH değerlerinde farklı renklerde çiçekler açması modifikasyona örnek olarak verilebilir.

19. a) ½, b) 1, c) ¾, ç) 1
20. A
21. D
22. B

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI

Ne yazık ki günümüzde;

– birçok insan izinsiz olarak avlanmaktadır

– birçok insan izin verilenin çok üzerinde av yakalamaktadır

– birçok insan av mevsimi dışında avlanmaktadır

– birçok insan çeşitli ticari amaçlarla hayvanları avlamaktadır.

İşte bu nedenle çevremizde nesli tükenme tehlikesi altında olan birçok canlı görebiliriz:

Bunlardan Türkiye’de olanlara bakacak olursak:

– Acem ceylanı

– Akdeniz foku

– Anadolu dikenli faresi

– Hint oklu kirpisi

– Bozkur tuygunu

– Kelaynak

– Toros kurbağası

– Kolan balığı

Dünya geneline bakacak olursak:

– Panda

– Kaplan

– Grus americana

– Balaenoptera musculus yani mavi balina

– Asya fili

– Engydra lutris

– Telliturna

– Bozkır kartalı

– Alageyik

Etrafımızdaki canlıların hayatına saygı duymalıyız ve yukarıdaki yanlış davranışların olmasını engellemeliyiz.

10. SINIF MEB YAYINLARI BİYOLOJİ DERS KİTABI CEVAPLARI